Beeld: Getty Images
Een kind dat urenlang filmpjes kijkt of gamet is voor veel ouders een herkenbaar en zorgelijk beeld. Maar voordat je meteen de tablet weglegt, kun je volgens nieuw onderzoek beter iets verder kijken.
Wetenschappers ontdekten dat veel van de problemen die eerder aan schermgebruik werden gekoppeld ook samenhangen met wat er thuis gebeurt.
Voor de studie van Imperial College London werden 3.786 kinderen over een langere periode gevolgd. De onderzoekers brachten hun mediagebruik in kaart en bekeken vervolgens hoe het sociaal en emotioneel met ze ging. Daarbij werd onder meer gekeken naar de band tussen ouders en kinderen en de manier waarop het gezin functioneert. Juist daar vonden de onderzoekers een belangrijke aanwijzing. Wanneer die omstandigheden werden meegenomen in de analyses, bleven er nog maar weinig duidelijke verbanden over tussen schermgebruik en psychosociale problemen.
Dat betekent overigens niet dat schermen helemaal buiten beeld kunnen blijven. Vooral kinderen die heel veel gameden vormden een opvallende groep. Bij hen werd op vijftienjarige leeftijd wel een verband gezien met meer psychosociale problemen.
Toch wil onderzoeker Bohee Lee daar geen harde conclusies uit trekken. Er is namelijk niet onderzocht wat kinderen precies speelden en onder welke omstandigheden. “Het is moeilijk om harde conclusies te trekken omdat onze gegevens geen informatie bevatten over de inhoud of de context van het gamen. Verschillende soorten games kunnen heel verschillende effecten hebben. Factoren zoals sociale interactie, competitie of blootstelling aan bepaalde inhoud zoals geweld kunnen allemaal een rol spelen. Onze bevindingen laten vooral zien dat dit verder onderzocht moet worden en vormen geen bewijs dat gamen op zichzelf schadelijk is.”
Een game die een kind samen met vrienden speelt kan tenslotte iets heel anders betekenen dan urenlang alleen achter een scherm zitten. Het onderzoek kan daar geen onderscheid in maken.
Volgens Lee moeten we daarom niet te snel aannemen dat het scherm de oorzaak is van emotionele of sociale problemen. De omstandigheden waarin een kind opgroeit kunnen zowel het schermgebruik als het welzijn beïnvloeden. “Gezinsfactoren zoals de kwaliteit van de ouder-kindrelatie en het algemene functioneren van het gezin kunnen een belangrijke rol spelen in de relatie tussen schermtijd en psychosociale problemen. Met andere woorden: de gezinsomgeving kan zowel beïnvloeden hoe kinderen digitale apparaten gebruiken als hoe ze zich emotioneel en sociaal ontwikkelen. Dit onderstreept het belang van het bredere gezinsplaatje, in plaats van alleen naar schermtijd te kijken”, aldus de onderzoeker.
Dat is een belangrijke nuance in een discussie die vaak draait om aantallen uren. Twee kinderen kunnen immers even lang achter een scherm zitten terwijl hun thuissituatie totaal anders is. Ook de leeftijd waarop kinderen veel tijd achter een scherm doorbrengen lijkt mee te spelen. De onderzoekers zagen bij jongere kinderen een verband tussen veel schermgebruik en psychosociale problemen rond hun tiende jaar. Een paar jaar later was dat verband verdwenen.
Daar zijn verschillende mogelijke verklaringen voor. Als kinderen richting de puberteit gaan, verandert hun leefwereld flink. Vrienden worden belangrijker, gezinsregels kunnen veranderen en ook het mediagebruik zelf verschuift. “Naarmate kinderen opgroeien tot adolescenten veranderen ook de factoren die hun ontwikkeling beïnvloeden, zoals de invloed van leeftijdsgenoten. Dat kan een van de mogelijke verklaringen zijn. Ook kunnen gezinnen hun routines en schermgewoonten aanpassen naarmate kinderen ouder worden. Omdat dit een observationele studie is, kunnen we de exacte reden niet vaststellen. Onze bevindingen suggereren echter dat de invloed van veel schermgebruik op jonge leeftijd niet per se doorwerkt in de latere adolescentie.”
De resultaten roepen ook de vraag op of adviezen die vooral om het aantal uren schermtijd draaien niet te eenvoudig zijn. Volgens Lee zou er meer aandacht moeten komen voor de omstandigheden waarin kinderen digitale media gebruiken. “De richtlijnen moeten verder gaan dan alleen tijdslimieten. De kwaliteit van de gezinsomgeving, de leeftijd en individuele kenmerken van het kind, het type digitaal apparaat en wat kinderen daadwerkelijk op een scherm doen kunnen net zo belangrijk zijn als de hoeveelheid tijd die ze achter een scherm doorbrengen. Sommige recente richtlijnen erkennen die factoren inmiddels ook. Een meer genuanceerde en persoonlijke benadering is daarom waarschijnlijk nuttiger dan alleen te focussen op schermtijd.”
Voor de onderzoekers was vooral opvallend hoeveel verschil het maakte om de gezinssituatie mee te nemen. De eerdere verbanden tussen schermgebruik en psychosociaal welzijn werden daardoor een stuk kleiner. “Ik denk dat het verrassendste was dat veel van de verbanden tussen schermtijd en psychosociale ontwikkeling veel zwakker werden zodra we rekening hielden met het functioneren van het gezin en de ouder-kindrelatie. Onze bevindingen suggereren dat de gezinsomgeving minstens zo belangrijk is als en misschien zelfs belangrijker is dan schermtijd zelf. We hopen dat dit een belangrijke boodschap is voor onderzoekers en volksgezondheidsorganisaties. Kinderen die opgroeien in gezinnen waar problemen spelen, lopen mogelijk een groter risico op psychosociale moeilijkheden en verdienen daarom extra ondersteuning.”
De boodschap voor ouders is dus niet dat schermtijd er niet toe doet. Maar een stopwatch vertelt waarschijnlijk ook niet het hele verhaal. Hoe een kind zich voelt, hangt samen met veel meer dan alleen het aantal uren met een tablet, telefoon of gamecontroller in de hand.
Benieuwd welke ontwikkeling te veel schermtijd drastisch kan remmen? Je leest het hier.
Beluister onze nieuwste podcast-aflevering hieronder!
Bron: JAMA
Kinderen onthouden niet alleen wat ouders voor hen doen, maar ook hoe ze zich door hun woorden laten voelen. Een opmerking die voor een ouder misschien onschuldig of praktisch bedoeld lijkt, kan jarenlang bij een kind blijven hangen. Zeker wanneer gevoelens regelmatig worden weggewuifd of kinderen het idee krijgen dat ze niet goed genoeg zijn.
Roze beschuit met muisjes voor Patricia Bierings. De realityster, bekend van het achtste seizoen van Married at First Sight, is moeder geworden van haar eerste kindje.
Kinderen spelen het liefst waar ze zich vrij voelen, maar als ouder bepaal je natuurlijk ook waar die vrijheid eindigt. Alleen had Saar nooit verwacht dat een paar vieze voeten genoeg zouden zijn om een speelvriendschap ineens ingewikkeld te maken.
Elaine (39) dacht dat ze eindelijk de perfecte man had gevonden: hij was grappig, attent en had precies de juiste dosis zelfvertrouwen. Toch was er één moment tijdens de date waarop de aantrekkingskracht compleet verdween.
Drie weken geleden werd Christina Curry voor het eerst moeder van dochter Cleo. Nu deelt ze een update over hoe het met haar gaat én hoe haar lichaam er inmiddels uitziet.
Rianne Arendsen (35) is onderwijskundige, docent kinderyoga, schrijver en o ja: moeder. Vooral moeder. In haar columns deelt ze haar observaties en bespiegelingen rondom het ouderschap – aanmodderen met de beste intenties. Volg Rianne ook op Substack.
