Beeld: Canva
Wanneer moet een kind beginnen met lezen, schrijven en rekenen? Die vraag zorgt steeds vaker voor discussie onder ouders en in het onderwijs.
Steeds meer mensen vinden dat kinderen vooral hun eigen tempo moeten volgen en pas moeten leren wanneer ze daar zelf interesse in tonen. Onderwijsexpert Marieke Ligtenberg begrijpt die gedachte, maar ziet ook een belangrijke rol voor volwassenen.
Volgens haar gaat leren niet alleen over het moment waarop een kind er zelf klaar voor lijkt te zijn. De omgeving waarin een kind opgroeit, speelt minstens zo’n grote rol. Kinderen zijn namelijk al volop bezig met leren voordat ze officieel beginnen met schoolse vaardigheden. Een kind dat letters herkent op een verpakking, vragen stelt over woorden of uit zichzelf begint te tellen, ontwikkelt zich al.
Volgens Ligtenberg draait leren om een combinatie van verschillende factoren. Een kind moet er lichamelijk en neurologisch klaar voor zijn, maar heeft ook nieuwsgierigheid nodig én mensen om zich heen die die nieuwsgierigheid stimuleren.
“Leren is geen activiteit die begint op het moment dat een kind zelf aangeeft er klaar voor te zijn. Een kind dat de eerste letter van zijn naam herkent op een pak melk, leert. Een kind dat spontaan begint te tellen, leert. Opgroeien en leren zijn geen twee aparte dingen. Het is één levenswijze.”
Niet elk kind leert op hetzelfde moment lopen, praten of rekenen. Ook bij schoolse vaardigheden verschillen de tempo’s sterk. Een kind dat nog niet toe is aan lezen, kan volgens Ligtenberg niet simpelweg sneller leren door meer druk uit te oefenen. Wanneer verwachtingen niet aansluiten bij de ontwikkeling van een kind, kan dat juist onzekerheid veroorzaken.
Het gaat volgens haar dus niet om kinderen zo vroeg mogelijk bepaalde vaardigheden aan te leren, maar om goed te kijken naar wat een kind op dat moment nodig heeft.
Hoewel kinderen vaak vanuit zichzelf willen ontdekken, ontstaat die nieuwsgierigheid niet vanzelf. Ouders en andere volwassenen om een kind heen spelen daarin een belangrijke rol. Een kind dat regelmatig wordt voorgelezen, ziet dat boeken onderdeel zijn van het dagelijks leven. Een kind dat ouders cijfers ziet gebruiken tijdens het boodschappen doen of koken, ontdekt vanzelf dat rekenen overal terugkomt.
“Maar die intrinsieke motivatie ontstaat niet vanzelf in een vacuüm. Ze ontstaat door aanraking. Door een volwassene die nieuwsgierigheid wekt, iets laat zien of op het juiste moment een vraag stelt.”
Juist die kleine dagelijkse momenten kunnen volgens Ligtenberg een groot verschil maken. Volgens de expert ligt de oplossing niet in volledig vasthouden aan vaste leermethodes, maar ook niet in kinderen helemaal zelf laten bepalen wanneer ze iets leren.
Een systeem waarin ieder kind op hetzelfde moment hetzelfde moet kunnen, houdt onvoldoende rekening met verschillen. Maar een situatie waarin een kind nooit wordt gestimuleerd om iets nieuws te proberen, biedt volgens haar ook te weinig kansen.
“Dat is waarom ik niet geloof in het ene uiterste: de methode die voor elk kind op hetzelfde moment hetzelfde verwacht. Maar ook niet in het andere: waarbij een kind dat niet wil lezen, gewoon niet hoeft te lezen. Beide extremen ontnemen het kind iets.”
Ook het idee van een “achterstand” verdient volgens Ligtenberg meer nuance. Een kind dat later leert lezen, hoeft niet automatisch een probleem te hebben. Sommige kinderen maken later juist grote sprongen en halen leeftijdsgenoten snel in. Volgens haar is vooral het gevoel dat een kind over zichzelf als leerling krijgt belangrijk. Een kind dat steeds hoort dat het achterloopt, kan daardoor minder vertrouwen krijgen in zijn eigen kunnen.
Voor ouders betekent dit vooral: goed kijken, luisteren en reageren. Wanneer een kind interesse toont in letters, cijfers of boeken, is dat een mooi moment om daarop in te spelen. Niet door er meteen een lesmoment van te maken, maar door samen te ontdekken.
Een vraag van een kind over een woord op een bord vraagt volgens Ligtenberg vooral om een antwoord, en niet direct om een oefening of methode. Ook wanneer een kind nog weinig interesse toont, kunnen ouders nieuwsgierigheid stimuleren. Door voor te lezen, samen met taal en cijfers te spelen en te laten zien dat leren niet alleen iets voor school is. “Uitgenodigd worden is een voorwaarde voor willen.”
Beluister onze nieuwste podcast-aflevering hieronder!
Bron:
Kinderen onthouden niet alleen wat ouders voor hen doen, maar ook hoe ze zich door hun woorden laten voelen. Een opmerking die voor een ouder misschien onschuldig of praktisch bedoeld lijkt, kan jarenlang bij een kind blijven hangen. Zeker wanneer gevoelens regelmatig worden weggewuifd of kinderen het idee krijgen dat ze niet goed genoeg zijn.
Drie weken geleden werd Christina Curry voor het eerst moeder van dochter Cleo. Nu deelt ze een update over hoe het met haar gaat én hoe haar lichaam er inmiddels uitziet.
Roze beschuit met muisjes voor Patricia Bierings. De realityster, bekend van het achtste seizoen van Married at First Sight, is moeder geworden van haar eerste kindje.
Kinderen spelen het liefst waar ze zich vrij voelen, maar als ouder bepaal je natuurlijk ook waar die vrijheid eindigt. Alleen had Saar nooit verwacht dat een paar vieze voeten genoeg zouden zijn om een speelvriendschap ineens ingewikkeld te maken.
Elaine (39) dacht dat ze eindelijk de perfecte man had gevonden: hij was grappig, attent en had precies de juiste dosis zelfvertrouwen. Toch was er één moment tijdens de date waarop de aantrekkingskracht compleet verdween.
Rianne Arendsen (35) is onderwijskundige, docent kinderyoga, schrijver en o ja: moeder. Vooral moeder. In haar columns deelt ze haar observaties en bespiegelingen rondom het ouderschap – aanmodderen met de beste intenties. Volg Rianne ook op Substack.
