Beeld: Canva
Wanneer moet een kind beginnen met lezen, schrijven en rekenen? Die vraag zorgt steeds vaker voor discussie onder ouders en in het onderwijs.
Steeds meer mensen vinden dat kinderen vooral hun eigen tempo moeten volgen en pas moeten leren wanneer ze daar zelf interesse in tonen. Onderwijsexpert Marieke Ligtenberg begrijpt die gedachte, maar ziet ook een belangrijke rol voor volwassenen.
Volgens haar gaat leren niet alleen over het moment waarop een kind er zelf klaar voor lijkt te zijn. De omgeving waarin een kind opgroeit, speelt minstens zo’n grote rol. Kinderen zijn namelijk al volop bezig met leren voordat ze officieel beginnen met schoolse vaardigheden. Een kind dat letters herkent op een verpakking, vragen stelt over woorden of uit zichzelf begint te tellen, ontwikkelt zich al.
Volgens Ligtenberg draait leren om een combinatie van verschillende factoren. Een kind moet er lichamelijk en neurologisch klaar voor zijn, maar heeft ook nieuwsgierigheid nodig én mensen om zich heen die die nieuwsgierigheid stimuleren.
“Leren is geen activiteit die begint op het moment dat een kind zelf aangeeft er klaar voor te zijn. Een kind dat de eerste letter van zijn naam herkent op een pak melk, leert. Een kind dat spontaan begint te tellen, leert. Opgroeien en leren zijn geen twee aparte dingen. Het is één levenswijze.”
Niet elk kind leert op hetzelfde moment lopen, praten of rekenen. Ook bij schoolse vaardigheden verschillen de tempo’s sterk. Een kind dat nog niet toe is aan lezen, kan volgens Ligtenberg niet simpelweg sneller leren door meer druk uit te oefenen. Wanneer verwachtingen niet aansluiten bij de ontwikkeling van een kind, kan dat juist onzekerheid veroorzaken.
Het gaat volgens haar dus niet om kinderen zo vroeg mogelijk bepaalde vaardigheden aan te leren, maar om goed te kijken naar wat een kind op dat moment nodig heeft.
Hoewel kinderen vaak vanuit zichzelf willen ontdekken, ontstaat die nieuwsgierigheid niet vanzelf. Ouders en andere volwassenen om een kind heen spelen daarin een belangrijke rol. Een kind dat regelmatig wordt voorgelezen, ziet dat boeken onderdeel zijn van het dagelijks leven. Een kind dat ouders cijfers ziet gebruiken tijdens het boodschappen doen of koken, ontdekt vanzelf dat rekenen overal terugkomt.
“Maar die intrinsieke motivatie ontstaat niet vanzelf in een vacuüm. Ze ontstaat door aanraking. Door een volwassene die nieuwsgierigheid wekt, iets laat zien of op het juiste moment een vraag stelt.”
Juist die kleine dagelijkse momenten kunnen volgens Ligtenberg een groot verschil maken. Volgens de expert ligt de oplossing niet in volledig vasthouden aan vaste leermethodes, maar ook niet in kinderen helemaal zelf laten bepalen wanneer ze iets leren.
Een systeem waarin ieder kind op hetzelfde moment hetzelfde moet kunnen, houdt onvoldoende rekening met verschillen. Maar een situatie waarin een kind nooit wordt gestimuleerd om iets nieuws te proberen, biedt volgens haar ook te weinig kansen.
“Dat is waarom ik niet geloof in het ene uiterste: de methode die voor elk kind op hetzelfde moment hetzelfde verwacht. Maar ook niet in het andere: waarbij een kind dat niet wil lezen, gewoon niet hoeft te lezen. Beide extremen ontnemen het kind iets.”
Ook het idee van een “achterstand” verdient volgens Ligtenberg meer nuance. Een kind dat later leert lezen, hoeft niet automatisch een probleem te hebben. Sommige kinderen maken later juist grote sprongen en halen leeftijdsgenoten snel in. Volgens haar is vooral het gevoel dat een kind over zichzelf als leerling krijgt belangrijk. Een kind dat steeds hoort dat het achterloopt, kan daardoor minder vertrouwen krijgen in zijn eigen kunnen.
Voor ouders betekent dit vooral: goed kijken, luisteren en reageren. Wanneer een kind interesse toont in letters, cijfers of boeken, is dat een mooi moment om daarop in te spelen. Niet door er meteen een lesmoment van te maken, maar door samen te ontdekken.
Een vraag van een kind over een woord op een bord vraagt volgens Ligtenberg vooral om een antwoord, en niet direct om een oefening of methode. Ook wanneer een kind nog weinig interesse toont, kunnen ouders nieuwsgierigheid stimuleren. Door voor te lezen, samen met taal en cijfers te spelen en te laten zien dat leren niet alleen iets voor school is. “Uitgenodigd worden is een voorwaarde voor willen.”
Beluister onze nieuwste podcast-aflevering hieronder!
Bron:
Toen dochter Melody uit de kast kwam, was voor vader Jörgen meteen duidelijk dat zijn liefde en steun voor haar nooit ter discussie zouden staan, zo vertelt hij tijdens een interview met Libelle.
Even snel een appje beantwoorden tijdens het spelen, nog één keer je mail checken aan tafel of gedachteloos door je telefoon scrollen terwijl je kind een verhaal vertelt.
Voor het eerst sinds de bekendmaking van haar relatiebreuk met Rico Verhoeven laat Naomy van Beem van zich horen.
Spaar je ieder jaar een mooi bedrag bij elkaar om belastingvrij aan je kind te schenken? Dan is het slim om de plannen van de overheid in de gaten te houden.
Laurie (39) is orthopedagoog, opvoeddeskundige en moeder van zoons Dex (8) en Otis (4). Ze heeft twee jaar met haar gezin in Zuid-Afrika gewoond en is dit jaar teruggekeerd naar Nederland. In haar column schrijft Laurie over de hoogtepunten en worstelingen van het ouderschap.
Een ongeluk zit helaas in een klein hoekje, zeker als kinderen lekker aan het spelen zijn. Voor Kim Kötter en haar gezin kreeg hun vakantie dan ook een heel andere wending dan gehoopt.
