Getty
Vrijheid, blijheid, is wat ze zeggen. Maar vind jij het al moeilijk om je kind zelf zijn brood te laten smeren omdat het zo tergend langzaam gaat? Dan kun jij wel een lesje vrije opvoeding gebruiken. Want anders sta je op z’n achttiende nóg die bammen te smeren.
In de vrije opvoeding gaat men ervan uit dat het kind niet ondergeschikt is aan de ouder. Leuk en aardig natuurlijk, maar dat is knap lastig als jouw opvoedstijl normaal gesproken vrijwel gelijk staat aan dictatorschap. Dus sta je doorgaans tegen je kind te blaffen dat ie z’n schoenen netjes op het daarvoor bestemde schoenenrek moet zetten en niet zomaar op de grond moet pleuren, omdat jíj dan degene bent die er een stel nekwervels over breekt? En zou je zomaar eens gecast kunnen worden als boze commando in Kamp van Koningsbrugge als Jeroen himself dit tafereel perongelukkerwijs zou aanschouwen? Dan wordt dit een pittige kluif voor je en is ons eerste advies: stop effe met schreeuwen joh. Natuurlijk snappen we ook wel dat het moeilijk kan zijn om je kind als een gelijke te zien, als je kind drie jaar geleden nog een zaadcel was, tien keer per dag van zijn fiets valt en permanent een snottebel uit zijn neus heeft hangen. Toch kan het geen kwaad om het eens te proberen.
Je kind vaker dingen zelf laten bepalen is een belangrijk element in de vrije opvoeding. Dus niet: je trekt dit nu aan, omdat ik het zeg! Maar: wat zou jij vandaag aan willen? En: wat wil jij vanavond eten? Leer je kind gelijk ook wat meer over welk eten gezond is en wat deze etenswaren doen voor zijn lichaam, zodat hij hopelijk niet elke avond kiest voor tien frikandellen met Joppiesaus. Gebeurt dat wel? Of verlaat je kind iedere dag het huis in een afschuwelijk lelijke eenhoorn-onesie omdat keuzevrijheid nou eenmaal niet automatisch komt met iets van smaak? Dan kun je gaan voor Autonomie Light. Vlak voor de lunch geef je je kind dan bijvoorbeeld de keuze uit twee verschillende soorten broodbeleg. Dat keuren we ook goed. In het kader van de Schijf van Vijf, en zo.
Je kinderen de ruimte geven om zelf beslissingen te maken, houdt ook in dat ze zomaar kunnen besluiten om de zandbak naar binnen te slepen. Knutselen zonder regels betekent vaak ook lijm op je vloer, meubilair en eventuele huisdieren. Dan is het dus de kunst om dit even helemaal te zien als een prachtig creatief proces waar je kinderen heel veel van leren. Je mag best subtiel meegeven dat het fijn is als gemaakte troep op een zeker moment weer opgeruimd wordt. En met ‘subtiel meegeven’ bedoelen we niet schreeuwen en met ‘een zeker moment’ bedoelen we ook niet nu. Ervaring leert dat kinderen er dan vaak niet voor kiezen om de zooi direct als ze klaar zijn met spelen op te ruimen, maar enkele lichtjaren later. De kunst is hier om ook dit te zien als een leerproces en daar niet bloedverziekend link van te worden met hartkloppingen tot gevolg.
Moet jouw kind minstens drie happen groente eten, een slok superjuice nemen en door zes brandende hoepels springen voor ie een toetje mag? Tijd om afscheid te nemen van deze regel – en die tien miljoen andere regels die je hanteert. Vanaf nu maken we onderscheid tussen ongemak en gevaar. Vieze handen? Ongemak. Buik niet helemaal vol gegeten voor het slapen? Ongemak. Snottebel tot onder de kin? Ongemak. Per se een dikke jas aan in de zomer? Ongemak. Vlekken op die peperdure kraakwitte blouse? Ongemak (vooral voor jou, maar wie koopt dat dan ook?!). Likken aan het stopcontact? Gevaar! Een slok schoonmaakazijn nemen? Gevaar! Vanaf het dakterras op de trampoline in de tuin willen springen? Gevaar! Bij gevaar zeg je nee, bij ongemak niet. We hadden hier ook kunnen schrijven ‘pick your battles’, maar sommige ouders zien elk wissewasje als iets wat ze met een enorme battle moeten uitroeien en dat is nou even net helemaal niet vrije opvoeding-achtig.
Binnen een vrije opvoeding wordt niet gebruikgemaakt van straffen of belonen. Zaken als ‘als je nú uit die boom komt, krijg je een snoepje’ (lees: omkoping) zijn ook niet gewenst. Liever praat je met je kind over de consequenties van zijn keuzes. Denk aan: “Goh, lijkt het je een heel goed plan om met je loopfiets de trap af te rijden? Dat snap ik hoor, hartstikke leuk bedacht. Maar, besef je wel dat je waarschijnlijk 37 keer over de kop slaat en de kans groot is dat je daarbij een aantal ledematen breekt? En met gebroken ledematen kun je moeilijk spelen, hè? En daar houd je toch zoveel van, spelen? Is het dan een goed idee? Nee. Mama heeft ook nét die plinten geverfd, dus mama houdt de trap ook graag heel.”
Je kind vrij opvoeden gaat niet samen met het uithangen van een curlingouder. Het is dus niet de bedoeling dat je allerlei problematiek voor de voeten van je kind wegveegt. Je ontneemt ’m hierbij namelijk de kans om allerhande fantastische levenslessen te leren. Als jij bijvoorbeeld heel hard roept dat hij zijn hoofd niet tussen de spijlen van dat hekwerk moet steken, dan ontneem je hem de kans om te ervaren wat het effect is op je kwaliteit van leven als je met je knar vastzit in een hek. Hij zou daarvan zomaar eens kunnen leren om zijn hoofd niet meer in allerlei dingen te steken en dat is erg mooi meegenomen in zijn latere leven. Oké, misschien hadden we hierbij een voorbeeld moeten nemen waarbij de brandweer niet hoeft op te komen draven om je kind te bevrijden. Bij voorkeur heeft niemand al te veel last van het leerproces rondom al die levenslessen, en al helemaal niet mensen die wel wat beters te doen hebben, zoals dingen blussen. Maar je snapt ons punt.
Als je een vriend over de vloer hebt en hij gooit per ongeluk zijn glas cola om, ga je hem dan uit staan foeteren en moet ie daarna een kwartier op de gang staan? Nee (en zo ja: ga in therapie). Reageren op je kind zoals je op een vriend zou reageren is in sommige gevallen geen slecht idee. Het betekent in ieder geval minder boosheid en meer: luisteren zonder meteen te oordelen, sorry zeggen als je fout zit en open praten over gevoelens. Met een beetje mazzel ziet je kind jou nog steeds als vriend als hij in de puberteit zit en er net iets meer gaande is dan alleen ruzie in de speeltuin. Iets met enge mensen, enge plannen en enge middelen. Kleine kanttekening: de vriend van je kind zijn betekent niet dat hij jouw nieuwe bestie wordt om lekker tegenaan te roddelen over je vervelende schoonmoeder, om te klagen over je geldzorgen of om mee te sparren of je nu eindelijk eens tegen Miep van Finance moet zeggen dat je klaar bent met haar sfeerverstierende gezanik op de werkvloer. Er zijn grenzen.
Als je je kind vrij opvoedt, zal je hoogstwaarschijnlijk te maken krijgen met mensen die niet zo vrolijk worden van al die vrijheid. Denk aan bemoeizuchtige oma’s die dingen roepen als: in mijn tijd moesten ze gewoon zitten en luisteren en anders kregen ze een tik. Dat zijn dezelfde types die dingen zeggen als: een babyfoon met camera en wifi? Wát een onzin, vroeger hadden we dat ook niet. Ja, leuk en aardig, Gerda, maar vroeger waren de wiegendoodcijfers ook een stuk hoger. Kortom: vroeger was echt niet alles beter. Misschien het feit dat je niet in een stomme WhatsApp-groep zat met allerlei stomme ouders van school, dat wel. Maar verder niet. Dus dat oma zou willen dat jij strenger bent voor je kinderen omdat jullie kumbaya-gezin haar doet twijfelen aan haar vroegere dictatorachtige opvoeding is haar probleem.
Als je kind iets doet en het gaat mis, dan kan hij daar een les uit trekken. Maar – en dat is ook wel fijn om te weten – de boel hoeft niet grandioos mis te gaan om iets moois te leren.
Je kinderen veel zelf laten kiezen en doen dient nóg een doel. Ze krijgen er zelfvertrouwen van. Als ze iets zelf proberen en het lukt, of als ze een keuze maken en die pakt goed uit, geeft ze dat meer vertrouwen in zichzelf. Daarnaast groeit hun zelfvertrouwen door te voelen dat jíj vertrouwen in ze hebt. Daarom mag je je kind ook vaker dingen laten proberen waar ie eigenlijk te klein voor is. Ook dat is vrij opvoeden: niet te veel denken in kaders. Zoals: op déze leeftijd zou je zonder zijwieltjes moeten kunnen fietsen. Of: op deze leeftijd mag je echt nog niet van de grote glijbaan in het zwembad. Hierbij adviseren we je trouwens niet om de regels van het zwembad in kwestie aan je laars te lappen, want voor je het weet komt Benno Badmeester je richting de uitgang begeleiden, en dat is nou ook weer niet de bedoeling.
Vrije opvoeding klinkt misschien lekker makkelijk. Als ouder sta je een partij uit je neus te vreten terwijl je kroost het allemaal zelf uitzoekt. Zo is het natuurlijk niet. Want man o man, er komt toch een hoop geduld kijken bij vrij opvoeden. Continu wachten tot je kind de boel zelf uitgevogeld heeft, terwijl jij op je tong staat te bijten. Altijd maar lief lachen als je kind een fout maakt. Alleen daarvoor verdien je al een prijs. En lukt het soms even niet met die autonomie? Ontglipt je weleens een zin als ‘en nou wil ik dat je om stipt 08.38 uur je rode schoenen aan hebt en anders ga ik gillen!’ Joh, kan gebeuren. Misschien staat Jeroen van Koningsbrugge dan toch plots op de stoep om je persoonlijk aan te nemen als commando, maar verder is er meestal niks aan de hand. Want zo goed als je bent geworden in het vergeven van de fouten van je kinderen, zo mild mag je ook naar jezelf zijn. Dus ook gewoon lief naar jezelf lachen. Want onthoud: vrijheid is blijheid.
De 10 geboden voor een perfecte werk-privébalans? Je leest het hier.
Je las dit artikel eerder in Kek Mama.
Anouk (37) dacht dat ze inmiddels wel wat gewend was van haar dochter Maud. Vragen over poep, piemels en waarom papa wél een baard mocht maar zij geen glitterjurk naar de supermarkt: prima. Daar draaide ze haar hand niet meer voor om. Maar na zwemles, in een kleedkamer vol halfnaakte mensen en zoekgeraakte onderbroeken, besloot […]
Naomi (31) doet communicatie bij een gemeente en is getrouwd met Youp (34). Samen zijn ze de trotse, soms oververmoeide ouders van tweeling Ties en Evi (4). Verwacht in deze column geen opvoedadviezen, maar wel veel liefde, chaos en herkenbare kleuterperikelen uit het leven van een tweelingmoeder. Je kunt haar ook volgen op Instagram.
Carola de Koning (46) werkte als leerkracht en kindercoach en specialiseerde zich in stress bij kinderen. Nu is ze onderwijsdeskundige bij Wijzer over de Basisschool en ontwikkelt zij samen met haar team nieuwe leermiddelen. Ze is expert in toetsstress rondom toetsen van IEP, Leerling in beeld (Cito) en de Doorstroomtoets. In haar columns neemt ze […]
Sanne Akkerman is bekend van haar sketchvideo’s op haar Instagramkanaal @laviesanne. Ze is moeder van James (11), Isé (8) en Amélie (3).
Opa en oma die iedere woensdag klaarstaan, de kinderen uit school halen en ook nog inspringen als er eentje ziek is: voor veel gezinnen is het goud waard. Maar al dat oppassen heeft ook een keerzijde. Steeds meer grootouders raken uitgeput.
Zindelijk worden gaat nu eenmaal met ongelukjes. Maar dat haar peuter tijdens een vakantie aan de Costa Brava een complete glijbaan zou onderpoepen, zag Laura niet aankomen. En terwijl zij met het schaamrood op de kaken de boel mocht opruimen, zat haar man nietsvermoedend bij het zwembad.
