Onderzoek: thuisonderwijs is flink gestegen en dit zijn de uitdagende gevolgen

Maaike van Eijk

21 mei, 2026 - 16:00

Leestijd: 3 minuten

Die ontwikkeling zet leerplichtambtenaren en experts onder druk, want wanneer vrijheid omslaat in onzichtbaarheid, wordt het steeds lastiger om te zien hoe het met een kind gaat.

Stijging

Waar het in 2017 nog ging om zo’n achthonderd kinderen, waren dat er in schooljaar 2023/2024 al bijna 2.500. Nieuwe schattingen liggen zelfs nog hoger. Volgens Eva de Jong van het Nederlands Jeugdinstituut gaat het vaak om ouders met sterke religieuze overtuigingen of om ouders die vinden dat scholen niet aansluiten bij hun opvoedstijl en levensvisie. Sommige ouders geloven ook dat hun kind thuis beter of vrijer kan leren.

Leerplichtwet

Deze ouders beroepen zich op artikel 5 onder b van de Leerplichtwet. Daarmee kunnen zij vrijstelling krijgen van de verplichting om hun kind in te schrijven bij een school. Volgens Josien van Putten betekent dat niet dat ouders niets hoeven te doen. “Maar dan zijn ouders wel verplicht om zelf te voorzien in de ontwikkeling en educatie van hun kind.”

Geen wettelijke onderwijsvorm

Toch zit daar meteen een groot probleem, officieel bestaat thuisonderwijs in Nederland niet als wettelijke onderwijsvorm. Daardoor zijn er geen vaste kwaliteitseisen, geen inspecties en nauwelijks controle. In theorie kunnen ouders dus ook besluiten hun kinderen amper onderwijs te geven, zonder dat iemand dat merkt.

Kwetsbaar

Volgens De Jong maakt dat de situatie kwetsbaar. “Er zijn vast veel ouders die hun thuisonderwijs heel doordacht en goed geregeld hebben. Maar door het gebrek aan toezicht zou het ook heel slecht kunnen gaan met die kinderen. We weten het simpelweg niet, die kinderen zijn niet in beeld.”

Verschillende hanteringen

Ook juridisch ontstond de afgelopen tijd veel verwarring. Gemeenten gingen namelijk heel verschillend om met aanvragen voor vrijstelling. In sommige gemeenten was een formulier voldoende, terwijl andere gemeenten juist strenger controleerden. Het Openbaar Ministerie besloot daarom zaken rond mogelijk misbruik van de regeling tijdelijk niet meer te behandelen vanwege rechtsongelijkheid.

De Hoge Raad

Een uitspraak van de Hoge Raad moest vervolgens duidelijkheid geven. Die bepaalde onlangs dat ouders alleen nog vrijstelling kunnen krijgen als er geen openbare school binnen redelijke afstand beschikbaar is. Voor basisschoolleerlingen geldt daarbij een grens van zes kilometer, voor middelbare scholieren twintig kilometer.

Lees ook

Mariëtte

‘Je krijgt de gebruiksaanwijzing wél bij een kind, het duurt alleen een tijd tot je hem begrijpt’

Toch roept die uitspraak meteen nieuwe vragen op. Volgens Corien van Starkenburg weten leerplichtambtenaren nog altijd niet wat er moet gebeuren met de duizenden kinderen die nu al een vrijstelling hebben. “Moeten we alles vanaf nu afkeuren? Of ‘redelijkheid en billijkheid’ een rol laten spelen? Komt er een overgangsperiode?”

Kritisch

De Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs bekritiseert de uitspraak van de Hoge Raad. Van Putten stelt dat de rechter te veel op de stoel van de politiek is gaan zitten en dat het te eenvoudig is om te stellen dat openbaar onderwijs voor iedereen geschikt is: “Als openbaar onderwijs voor iedereen zou zijn, waarom hebben we dan nog bijzondere scholen?” De vereniging pleit daarom voor officiële erkenning van thuisonderwijs met toezicht en duidelijke regels.

Benieuwd wat thuisonderwijs met moeders doet? Je leest het hier.

Beluister onze nieuwste podcast-aflevering hieronder!

Bron: NJi

Abonneer met cadeau of korting

Ga voor me-time met Kek Mama

Ga voor me-time