Beeld: Getty Images
Grote blonde pruiken, strass-steentjes, een flinke dosis zelfspot en natuurlijk Jolene. Dolly Parton was onmogelijk over het hoofd te zien. Maar achter alle glitter zat een vrouw die haar enorme succes jarenlang gebruikte om anderen vooruit te helpen.
Dolly Parton overleed gisteren, op 25 augustus 2026 op 80-jarige leeftijd. Ze laat een muzikale erfenis achter waar je rustig een paar boeken over kunt vullen. Ze was zangeres, songwriter, actrice, zakenvrouw, en niet in de laatste plaats een filantroop in hart en nieren.
Vooral kinderen hadden een bijzondere plek in haar hart. Met haar Imagination Library zorgde Dolly Parton ervoor dat miljoenen kinderen gratis boeken thuis kregen. Inmiddels zijn dat er meer dan 300 miljoen. En misschien vertelt dát wel het mooiste verhaal over wie Dolly werkelijk was.
Maar wie alleen naar haar muziek kijkt, mist misschien wel het mooiste deel van haar verhaal. Want Dolly gaf. Veel. En het liefst deed ze dat op een manier waardoor mensen daadwerkelijk verder konden.
Om te begrijpen waarom kinderen en onderwijs zo belangrijk voor haar waren, moet je terug naar haar eigen jeugd. Dolly groeide als vierde van twaalf kinderen op in een arm gezin in de bergen van East Tennessee. Haar vader, Robert Lee Parton, kon niet lezen of schrijven. Dolly vertelde later vaak hoeveel indruk dat op haar maakte.
Niet omdat ze haar vader daardoor minder intelligent vond – integendeel. Ze beschouwde hem als een van de slimste mensen die ze kende. Maar ze zag wel hoeveel deuren dicht kunnen blijven wanneer je nooit hebt leren lezen.
En dus besloot ze, toen ze zelf allang wereldberoemd was en meer geld had dan het meisje uit Tennessee ooit had kunnen dromen, iets te doen wat typisch Dolly was: niet alleen praten over kansen voor kinderen, ze ging ze creëren.
In 1995 richtte Dolly Parton de Imagination Library op. Het idee was bijna aandoenlijk simpel: kinderen konden vanaf hun geboorte tot hun vijfde verjaardag iedere maand gratis een zorgvuldig geselecteerd boek thuisgestuurd krijgen. Niet alleen kinderen uit gezinnen die het financieel moeilijk hadden. Ieder ingeschreven kind, ongeacht het inkomen van de ouders.
Een boek, met de naam van het kind erop, door de brievenbus. Iedere maand opnieuw. Wat begon als een lokaal initiatief voor kinderen uit hetzelfde gebied waar Dolly zelf was opgegroeid, groeide uit tot een wereldwijd programma. Inmiddels zijn er meer dan 300 miljoen gratis boeken verstuurd naar kinderen.
Tekst gaat verder onder de video.
Voor Dolly ging de Imagination Library niet uitsluitend over alfabetisering. Ze begreep ook wat het met een kind doet als er post komt waarop zíjn of háár naam staat. Dat boek was van jou. Niet van school. Niet geleend. Niet ooit van je oudere broer geweest, inclusief drie pagina’s vol viltstift. Van jou.
Dolly wilde kinderen enthousiast maken over boeken voordat ze überhaupt naar school gingen. Ze wilde dat thuis voorlezen iets vanzelfsprekends kon worden en dat kinderen een eigen bibliotheekje konden opbouwen, óók als hun ouders daar zelf het geld niet voor hadden.
En daarmee gaf ze niet alleen de kinderen iets, maar ook de ouders. Een boek op schoot, een kind tegen je aan. Nog één verhaaltje dan. Oké, écht de laatste. Vooruit, nog eentje. We weten allemaal hoe snel die jaren voorbijgaan. Dolly zorgde er voor miljoenen gezinnen voor dat er in die jaren bijzondere momenten konden plaatsvinden.
De Imagination Library was misschien haar bekendste initiatief voor kinderen, maar zeker niet het enige. Via de Dollywood Foundation investeerde Dolly jarenlang in onderwijs in haar thuisstaat Tennessee. Ze ondersteunde onder meer studiebeurzen en programma’s die jongeren moesten helpen hun school af te maken.
Begin jaren negentig kwam ze bijvoorbeeld met een nogal Dolly-achtige aanpak toen bleek dat veel jongeren in haar thuisregio voortijdig van school gingen. Ze beloofde leerlingen uit twee leerjaren persoonlijk 500 dollar als ze hun middelbareschooldiploma zouden halen. De kinderen moesten bovendien een buddy kiezen en elkaar stimuleren om op school te blijven.
Het resultaat was gigantisch: het uitvalpercentage voor die groepen daalde van 35 naar 6 procent. Geen ingewikkelde campagne met een slogan waar eerst zeven marketingbureaus over moesten vergaderen. Gewoon: wat hebben deze kinderen nodig om wél door te gaan?
Hoe sterk Dolly zich verbonden voelde met de plek waar ze vandaan kwam, bleek opnieuw in 2016. Verwoestende bosbranden troffen toen Sevier County en de omgeving van Gatlinburg in Tennessee. Huizen gingen verloren en duizenden mensen moesten vluchten.
Dolly richtte daarop het My People Fund op om gezinnen die hun woning waren kwijtgeraakt financieel te helpen. Uiteindelijk werd via het fonds meer dan 12 miljoen dollar opgehaald en verdeeld onder getroffen families. En eigenlijk zegt de naam alles. My People. Dolly was dan misschien een wereldster geworden, de mensen uit de bergen van Tennessee waren voor haar nooit zomaar de plek waar ze ooit vandaan kwam. Het bleven haar mensen.
Ook bij Dollywood, haar eigen themapark in Tennessee, zie je die filosofie terug. Medewerkers kunnen er gebruikmaken van verschillende voorzieningen die het dagelijks leven nét wat makkelijker moeten maken. Daaronder vallen onder meer toegang tot gezondheidszorg, ondersteuning bij kinderopvang en gratis maaltijden tijdens diensten.
Via het GROW U-programma kunnen medewerkers bovendien opleidingen volgen waarbij het collegegeld voor bepaalde opleidingen volledig wordt betaald. Voor een ouder die probeert te werken, een opleiding te volgen én kinderopvang te regelen, kan dit een wereld van verschil maken.
Tekst gaat verder onder de video.
Dolly steunde daarnaast door de jaren heen kinderziekenhuizen en medische zorg. Zo doneerde ze onder meer aan het Monroe Carell Jr. Children’s Hospital at Vanderbilt. Dat ziekenhuis had voor haar ook een persoonlijke betekenis: een nichtje van Dolly werd er als kind behandeld voor leukemie.
Ze steunde daarnaast medisch onderzoek. Tijdens de coronapandemie doneerde ze een miljoen dollar aan Vanderbilt University Medical Center voor onderzoek dat uiteindelijk mede bijdroeg aan de ontwikkeling van het Moderna-vaccin.
En alsof boeken, onderwijs, gezinnen en gezondheidszorg nog niet genoeg waren, zette ze zich via de American Eagle Foundation bij Dollywood ook jarenlang in voor de bescherming van Amerikaanse zeearenden en andere roofvogels. Want blijkbaar dacht Dolly: als we dan toch bezig zijn, kunnen de adelaars er ook nog wel bij.
Dolly en haar man Carl Dean kregen zelf geen kinderen. Ze sprak daar door de jaren heen open over en zei dat het feit dat ze geen eigen kinderen had haar misschien juist de vrijheid gaf om zich voor álle kinderen in te zetten. En dat deed ze. Op een schaal die nauwelijks te bevatten is.
Er zijn miljoenen kinderen die als peuter een boek van Dolly op de deurmat kregen. Kinderen die waarschijnlijk geen idee hadden wie die mevrouw met dat enorme blonde haar was, maar wél wisten dat er iedere maand een pakketje met hun naam kwam.
Misschien hebben sommige ouders die boeken honderd keer moeten voorlezen. Misschien ligt er ergens nog eentje onder een kinderbed. Misschien leerde een kind er zijn eerste woord uit. En misschien leest iemand die ooit als peuter Dolly’s boeken ontving inmiddels voor aan zijn eigen kind. Dat is nogal een erfenis.
Natuurlijk zullen we Dolly Parton blijven herinneren om haar muziek. Om 9 to 5. Om I Will Always Love You. Om Jolene, dat waarschijnlijk nog tot het einde der tijden door vrouwen luidkeels wordt meegezongen zodra iemand de eerste paar gitaarakkoorden inzet.
Om de prijzen (maar liefst tien Grammy awards, welteverstaan), de uitverkochte zalen en een carrière waarvan de meeste artiesten alleen maar kunnen dromen.
We zullen haar herinneren om de jurken, de grappen, het haar dat vermoedelijk een eigen postcode nodig had en haar heerlijke vermogen om zichzelf nooit zo serieus te nemen.
Maar sommige van haar grootste prestaties vonden ver buiten een podium plaats. In een huis in Tennessee waar na een bosbrand ineens weer geld binnenkwam om boodschappen te doen. Bij een medewerker van Dollywood die een opleiding kon volgen zonder zichzelf diep in de schulden te steken. In een kinderziekenhuis. En op miljoenen deurmatten.
Een meisje uit een arm gezin zag wat het ontbreken van onderwijs met iemand kon doen. Ze werd wereldberoemd, verdiende miljoenen en besloot vervolgens deuren open te zetten voor de kinderen die na haar kwamen. Niet door ze alleen te vertellen dat ze alles konden worden wat ze wilden, maar door ze iets te geven waarmee ze konden beginnen met dromen. Tussen alle gouden platen en muziekprijzen zou dát zomaar een van Dolly Partons grootste prestaties kunnen zijn.
Rest in peace, Dolly.
Onlangs overleed ook actrice Hayden Panettiere op 36-jarige leeftijd. Zij laat een 11-jarige dochter achter. Meer informatie vind je hier.
Voor Freek Rikkerink (33) is het leven sinds zijn diagnose ingrijpend veranderd, maar hij weigert zich volledig door zijn ziekte te laten bepalen.
Aan de buitenkant kan alles er prima uitzien, terwijl het vanbinnen compleet anders voelt. Miljuschka Witzenhausen vertelt in een gesprek in GRAPES Podcast hoe zwaar ze het tijdens een moeilijke periode had.
Drie jaar lang was Ibiza haar thuis. Inclusief zon, fijne vrienden, een geweldige school voor de kinderen en een huis waar ze zichzelf nog járen zag wonen. Toch heeft influencer Elise Boers (40) samen met haar gezin besloten het eiland definitief achter zich te laten.
Negen jaar geleden zegt Sarah (41) iets tegen haar kinderen wat ze op dat moment vooral meegeeft als simpele levensles. Ze had nooit verwacht dat die ene zin zou uitgroeien tot een motto dat binnen haar gezin nog steeds wordt herhaald.
Jasmine Sendar (48) en haar partner Justin zijn er inmiddels aan gewend dat hun gezinsagenda eruitziet als een complete puzzel. De actrice woont in Amsterdam, Justin in Antwerpen en dochter Jaxx brengt ook regelmatig tijd door bij haar oma in Dordrecht.
Babynieuws blijft natuurlijk bijzonder, zeker als je het na jaren topsport en een druk gezinsleven mag delen. Estavana Polman en Rafael van der Vaart maakten onlangs bekend dat ze opnieuw een kind verwachten.
