Beeld: Merlijn Doomernik
Jeroen Pen kreeg zijn ADHD-diagnose toen hij dertien was. Hij raakte verslaafd aan de medicatie. Nu schrijft hij er een boek over, Speedpillen. De schaduwzijde van ADHD-medicatie, om bewustwording te creëren.
Dertien jaar en een behoorlijk druk jongetje, die op school vaak dromerig was. Jeroen kwam terecht bij een kinderpsychiater, vulde een vragenlijst in, deed een test. Daarna kreeg hij Ritalin en moest hij de test nog eens maken. Die test ging beter. Dus: ADHD. Klaar. Diagnose binnen.
“Zo simpel was het toen eigenlijk”, vertelt hij. En dat voelde voor hem in eerste instantie best prettig. Er was eindelijk een verklaring. Voor het drukke gedrag, de struggles op school, het gevoel dat hij anders was dan anderen. “Ik dacht: oké, er is dus iets mis met mij. Een soort hersenafwijking. Daardoor doe ik soms gek.”
Zijn ouders twijfelden niet aan de diagnose. Waarom zouden ze ook? Zijn oudere broer slikte ook al medicatie. En als een arts zegt dat dit helpt, dan geloof je dat als ouders. Zeker als je kind vastloopt. “Ik denk dat ze vooral blij waren dat er een verklaring was.”
Maar achter die verklaring kroop langzaam iets anders. Een overtuiging die zich diep in hem nestelde: zonder pillen ben ik niet goed genoeg. “Het was een soort drietrapsraket”, vertelt Jeroen. “Eerst hoorde ik: je bent heel slim. Hoogbegaafd misschien wel. Daarna: er is iets mis met je. En vervolgens: maar als je pillen slikt, is het weer opgelost.”
Dat deed iets met hem. Alsof hoe hij is, een probleem was wat opgelost moest worden. Hij ging zich steeds meer identificeren met die diagnose. Soms gebruikte hij het ook als excuus. “Als ik tijdens de les wilde roken, deed ik expres wat drukker zodat ik een rondje mocht lopen van de docent. Dan ging ik buiten een sigaret roken en kwam ik weer terug.”
Maar onder dat gedrag zat iets anders verstopt: onzekerheid. “Dat idee dat er iets mis met mij was, heb ik heel erg geïnternaliseerd”, zegt hij. “En dat heeft jarenlang sporen nagelaten. Eigenlijk tot ik clean was, vijf jaar geleden.”
Zijn verslavingsprobleem begon toen hij ontdekte dat de pillen niet alleen rust gaven, maar ook iets anders: controle. Focus. Een prettig gevoel van grip. Op zijn zestiende slikte hij tijdens een taakstraf een hele strip Ritalin in één keer. “Ik moest een schoolgebouw poetsen als straf. Toen ik klaar was, glom dat hele gebouw als een spiegel.” Vanaf dat moment gaat het langzaam mis.
Wat begon als medicatie, veranderde in afhankelijkheid. Eerst Ritalin, later dexamfetamine. Een middel dat hij omschrijft als “eigenlijk gewoon speed”. En dat is niet overdreven. “Het werkende bestanddeel van speed is dextroamfetamine,” zegt hij. “Deze medicatie wordt afgeraden als je eerder een verslaving hebt gehad. Dat wist ik allemaal niet toen ik eraan begon. Mijn ouders ook niet.”
Jarenlang functioneerde hij ogenschijnlijk prima. Sterker nog: heel goed. Hij maakte carrière, werd leidinggevende, was productief, scherp, succesvol. Maar achter de schermen ontspoorde het volledig. Vlak nadat zijn oudste dochter werd geboren, ging het echt mis. “De moeder van mijn kinderen was vanaf het begin een geweldige moeder en ik voelde me daardoor waardeloos. Zij pakte alles op wat ik liet liggen. Daarom had ik ook ruimte om stomme dingen te doen. We hadden samen een baby, en zelfs toen gebruikte ik. Dat voelt nu echt zo fout.”
Jeroen sliep bijna niet meer, maakte zijn medicatie veel te snel op en verzon smoesjes om nieuwe medicatie te krijgen. Dat lukte keer op keer. Uiteindelijk bleef hij tien dagen achtereen wakker. “Toen dacht ik: zo ga ik dood. Dit kan zo niet langer.”
Hij had zijn verslaving tot dan toe voor iedereen verborgen gehouden. Zijn ouders wisten van niks en zelfs zijn partner wist het niet. “Dat vind ik achteraf misschien nog wel het ergste”, zegt hij. “Ik hield haar er volledig buiten. We hadden samen een kindje, terwijl ze niks wist van mijn verslaving.”
Vijf jaar geleden stopte Jeroen definitief met de pillen en is hij afgekickt. Sindsdien veranderde er iets fundamenteels. Niet alleen in zijn dagelijks leven, maar vooral in hoe hij naar zichzelf kijkt. “Hoe langer ik geen medicatie slik, hoe meer ik denk: die onzekerheid was eigenlijk onzin. Ik ben best oké, zoals ik ben.”
Dat betekent niet dat alle chaos ineens verdwenen is, maar hij probeert zichzelf niet meer voortdurend te verklaren vanuit ADHD. “Vroeger koppelde ik alles aan die diagnose. Nu probeer ik dat juist niet meer te doen. Mijn dochters helpen daarbij. Ze zijn de helft van de week bij mij en ik wil gewoon een leuke papa voor ze zijn. Dat gaat niet als je gebruikt. Dat mijn nieuwe vriendin van mijn verslaving weet, helpt ook. Het gebeurt bijna nooit meer, maar als ik een zwak moment heb en in mijn hoofd mogelijkheden zit te verzinnen om aan pillen te komen, kan ik haar bellen. Dat is heel fijn. Dan is de neiging om te gebruiken ook meteen weg.”
Jeroen besluit een boek te schrijven over zijn ervaringen. Maar niet omdat hij vindt dat niemand ooit nog ADHD-medicatie mag slikken. Integendeel: “Sommige kinderen hebben er echt baat bij”, vertelt hij. “Ik ken ze zelf. Ik zie die kinderen struggelen en weet: jullie doen het er goed op.” Maar hij wil wel dat ouders beter begrijpen waar ze ja tegen zeggen. En dat de aanvraag van medicatie beter gereguleerd gaat worden.
“Als mijn ouders dit boek hadden kunnen lezen toen ik dertien was, hadden ze me dit denk ik niet laten doen. Zo groot waren mijn problemen niet.” Zijn grootste zorg zit niet eens alleen in de medicatie zelf, maar in wat het doet met het zelfbeeld van een kind. Dat een druk kind al jong leert: blijkbaar ben ik niet goed zoals ik ben.
“Volgens mij moet je kinderen helpen worden wie ze zijn”, zegt hij. “Niet alleen leren hoe ze zich moeten aanpassen aan schoolregels.” Sinds hij zelf vader is, kijkt hij daar nóg scherper naar. “Natuurlijk wil ik dat ze gelukkig worden. Maar die prestatiedruk, dat hoeft van mij niet zo. Ze hoeven van mij helemaal niet dat ze minister-president te worden,” zegt hij. “Ik wil gewoon dat ze lekker in hun vel zitten.”
Jeroens boek is een pleidooi om wat minder makkelijk te denken over ADHD medicatie en er minder snel naar te grijpen. “We proberen kinderen passend te maken voor de wereld, in plaats van de wereld passend te maken voor het kind. En dat kan grote gevolgen hebben.” Hij is het levende bewijs. De rode draad in zijn boek? Weet als ouders waar je ja tegen zegt. Lees je in. Neem niet zomaar iets aan. En laat je kind ook gewoon kind zijn.
Het boek Speedpillen. De schaduwzijde van ADHD-medicatie koop je hier.
Jaimie Vaes richt haar aandacht volledig op zoon Lío, die volgens haar momenteel een prachtige fase doormaakt. Toch blijft er één onderwerp spelen waar regelmatig vragen over komen: het contact tussen Lío en zijn vader, rapper Lil Kleine.
De documentaire Suzan & Freek: We vieren het leven laat een kant van Suzan Stortelder en Freek Rikkerink zien die het publiek de afgelopen maanden vooral van een afstand heeft meegemaakt.
Yolanthe Cabau (41) verlangde naar meer vrijheid en vond dat in Los Angeles, waar ze samen met zoon Xess Xava (10) woont. Ze leeft haar droomleven, maar de wens voor een tweede kindje blijft groot. Kek Mama sprak haar.
Jordi’s vrouw ging een weekend weg met haar vriendinnen, dus hij dacht: dan ga ik een weekend naar de camping met de kids. Helemaal in zijn nopjes, hij voelde zich een superpapa, tot hij besefte waar hij terecht was gekomen.
Elke maand vertelt een moeder over het moment in het moederschap waarop het even he-le-maal misging. Deze keer: een playdate blunder.
Wanneer een ouder ziek wordt, verandert het leven van een kind – hoe volwassen je zelf ook bent – ineens in een aaneenschakeling van hoop, spanning en kleine lichtpuntjes. Dat merkt ook Bridget Maasland, die via Instagram openhartig vertelt over de gezondheid van haar moeder Elly.
