7 manieren waarop een moeilijke jeugd het brein kan beïnvloeden

Auteur

Maaike van Eijk

Onderzoekers zien steeds meer aanwijzingen dat langdurige stress vroeg in het leven blijvende veranderingen kan veroorzaken in de werking van de hersenen, het immuunsysteem en zelfs cellen. Dit zijn zeven mogelijke effecten die in de wetenschap worden besproken.

1. Een stresssysteem dat moeilijk tot rust komt

Wanneer kinderen langdurig stress ervaren kan het lichaam leren om voortdurend in een soort alarmstand te blijven staan. Het stresssysteem reageert dan sneller en heftiger, zelfs lang nadat de onveilige situatie voorbij is. Op celniveau spelen epigenetische veranderingen hierbij een rol. Kleine chemische aanpassingen kunnen invloed hebben op genen die de stressreactie reguleren, waardoor die minder flexibel wordt.

Daardoor kan iemand later in het leven sterker reageren op alledaagse prikkels, zoals conflicten of onverwachte problemen. Op de lange termijn kan dit samenhangen met lichamelijke klachten en een verhoogde gevoeligheid voor ziekteprocessen.

2. Veranderingen in de structuur van de hersenen

Langdurige stress tijdens de ontwikkeling kan invloed hebben op hersengebieden die betrokken zijn bij emotieregulatie, geheugen en besluitvorming. Onderzoek laat zien dat bepaalde regio’s, zoals hersengebieden die belangrijk zijn voor angstregulatie en geheugenverwerking, zich anders kunnen ontwikkelen of minder volume kunnen hebben bij mensen die vroeg in hun leven veel stress hebben ervaren. Dit kan later leiden tot een verhoogde gevoeligheid voor stressvolle situaties.

3. Verhoogde kans op stemmingsproblemen

De hersenen van kinderen zijn volop in ontwikkeling en worden voortdurend “bijgeschaafd”. Hierbij spelen immuuncellen in de hersenen een belangrijke rol, die helpen bij het opruimen en verfijnen van verbindingen tussen hersencellen. Bij langdurige stress kan dit proces verstoord raken. Daardoor kan de balans in hersennetwerken veranderen, wat invloed kan hebben op emotieregulatie en cognitieve functies zoals plannen en concentreren. Dit kan de kans op stemmingsproblemen later in het leven vergroten.

4. Mogelijke versnelling van biologische veroudering

Er zijn aanwijzingen dat stressvolle jeugdervaringen invloed kunnen hebben op de snelheid waarmee cellen verouderen. Een belangrijk aandachtspunt zijn telomeren, de beschermende uiteinden van DNA die helpen om cellen gezond te houden. Wanneer deze sneller afnemen, kan dat worden gezien als een teken van versnelde veroudering.

Lees ook

Persoonlijk

‘Dit is waarom je nooit moet vragen of iemand nog een tweede kind wil’

5. Moeilijker onderscheid maken tussen veilig en onveilig

Het brein heeft een netwerk dat helpt om gedachten, herinneringen en prikkels te ordenen en te bepalen wat belangrijk is in een situatie. Bij herhaalde stress in de jeugd kan dit systeem minder efficiënt worden in het inschatten van veiligheid. Het brein blijft dan vaker in een waakzame stand, zelfs wanneer dat niet nodig is. Onderzoek wijst uit dat deze veranderingen langdurig kunnen blijven bestaan en invloed hebben op hoe iemand later reageert op de wereld om zich heen.

6. Stress kan zich uiten in het lichaam

De scheiding tussen lichaam en geest blijkt minder strikt dan vroeger werd gedacht. Er bestaat een nauwe samenwerking tussen het zenuwstelsel en het immuunsysteem. Bij langdurige stress kunnen ontstekingsprocessen in het lichaam worden geactiveerd. Deze reacties beperken zich niet tot één plek, maar kunnen het hele lichaam beïnvloeden. Dat verklaart waarom emotionele belasting zich soms kan uiten in lichamelijke klachten.

7. Grotere gevoeligheid voor angst en depressie

Verbindingen tussen hersengebieden die emoties reguleren en stress verwerken kunnen bij mensen met een moeilijke jeugd anders ontwikkeld zijn. Wanneer deze netwerken minder sterk samenwerken, kan iemand gevoeliger zijn voor angstige of sombere gevoelens. Onderzoek laat zien dat deze verschillen vooral tijdens de adolescentie kunnen samenhangen met een verhoogde kans op angststoornissen en depressieve klachten. In sommige studies is dit effect bij meisjes sterker zichtbaar.

Wist je trouwens dat jeugdtrauma’s van moeders hun kinderen beïnvloedt? Je leest er hier meer over.

Beluister onze nieuwste podcast-aflevering hieronder!

Bron: Lone Star Neurology

Kek Mama leesdeals

Lees Kek Mama nu met korting of luxe cadeau

Ga voor me-time