Netflix, YouTube, Snapchat, TikTok en AI… onze kinderen groeien ermee op alsof het zuurstof is. Terwijl wij het moesten doen met Sesamstraat, Telekids en MSN (voor de lucky ones). Hoe blijf je als ouder een beetje bij? En is het allemaal echt zo gevaarlijk als het soms lijkt?
“Mijn puberdochter leert haar levenslessen via TikTok, mijn oudste zoon gamet zich in het weekend een virtueel tweede leven bij elkaar en mijn jongste is één aflevering verwijderd van een Paw patrol-fanclub. En mijn middelste? Die kan YouTube inmiddels beter bedienen dan ik mijn koffiezetapparaat. Toegegeven: ik zou ook niet meer weten hoe we het ooit zonder al die technologie deden. Lieten ouders hun kinderen vroeger echt buitenspelen zonder gps-tracker of mobieltje? Levensgevaarlijk. Tijden veranderen, maar ik geef misschien iets te graag toe aan het gemak. Toen mijn puberzoon me laatst iets vroeg over zijn huiswerk en ik het antwoord niet wist, zei ik: “Vraag het even aan chat.” Als ik nog snel een mailtje moet typen, is Netflix een betrouwbare oppas. En voor het avondeten zoek ik mijn inspiratie op Instagram of TikTok, niet in een kookboek. Natuurlijk zijn al die online hulpbronnen handig, maar ze slurpen tijd, aandacht en ook levensvreugde op. Je wilt niet weten hoeveel uren ik het afgelopen jaar heb verspild aan doomscrollen. Terwijl onderzoeken waarschuwen voor depressieve gevoelens, minder slaap en slechter zicht. En dan hebben we het nog niet eens over het verdwijnen van live contact. Hoe gevaarlijk is dit alles eigenlijk? En moeten we als ouders harder ingrijpen?
Peter Nikken, emeritus lector Jeugd & Media, stelt me gelukkig enigszins gerust. Volgens hem is ouderlijke bezorgdheid van alle tijden. “Voor de komst van sociale media waren ouders bezorgd over televisie. En daarvoor over radio. Ouders proberen altijd een oogje te houden op waar kinderen veel mee bezig zijn. En dat is goed. Maar soms zien we vooral risico’s. ‘Wat zit je lang achter dat scherm.’ ‘Ga eens wat anders doen’. Veel minder vaak vragen we wat ze precies aan het doen zijn of wat het hen oplevert. Terwijl er ook veel voordelen zijn. Kinderen waarderen het wanneer ouders positief met hen meekijken, want ook zij willen echt niet dat vreemden hen benaderen of dat ze rare filmpjes te zien krijgen.”
Voordelen, daar had ik inderdaad nooit zo bij stilgestaan. Je ontkomt niet meer aan schermen. Dus kun je kinderen misschien beter leren hoe het wel moet, in plaats van het verbieden. Maar ik vind social media wel eng. Je hoort zoveel over depressieve jongeren. Vooral meisjes zijn volgens mij kwetsbaar. Iedereen lijkt tegenwoordig op elkaar en als je een beetje anders bent kan dat onzeker maken. Toch zitten er wel degelijk positieve kanten aan social media, zegt Nikken. “Je blijft geïnformeerd over wat er gebeurt in de wereld. Je onderhoudt contact met vrienden en familie. En vermaak is belangrijk: ontspannen, lachen, geïnspireerd raken. Oudere kinderen kunnen zich op social media ook uiten en hun mening delen met vrienden.” Bovendien hebben nieuwe technologie, games en streamingdiensten nog meer voordelen. “Kinderen spreken tegenwoordig veel beter Engels dan generaties terug”, stelt Nikken. “En door gamen leren ze pro- blemen oplossen, overzicht houden, combineren en logisch nadenken. Hoe vaker je dat doet, hoe beter je daarin wordt.” Als ik hem zo hoor, lijkt er bijna niets gevaarlijks aan al die schermtijd, maar Nikken waarschuwt snel: “Kinderen kunnen de gevolgen van schermtijd en social media voor hun ontwikkeling en toekomst nog niet goed overzien. Daar hebben ze volwassenen voor nodig.” Volgens hem leggen social media bovendien veel mentale druk op kinderen. “Onderzoek van collega’s van de Universiteit van Amsterdam laat zien dat hoe meer jongeren op sociale media zitten, hoe meer ze nadenken over hun eigen uiterlijk. En dat geldt voor zowel jongens als meisjes. Ze gaan geloven dat je aan een ideaalbeeld moet voldoen en dat is niet realistisch. En ze ervaren ook sociale druk van vrienden en vriendinnen. Je moet constant bereikbaar zijn, aanwezig zijn, vrolijk meedoen. De lat ligt ontzettend hoog. Kinderen zijn er zo constant mee bezig dat er in hun dagelijkse patroon bijna geen ruimte meer overblijft om even op adem te komen. Geen mentale pauze. Nauwelijks momenten waarop ze rustig kunnen nadenken, iets anders doen of gewoon even helemaal zichzelf zijn. En juist dat staat steeds meer onder druk.”
Dat herken ik maar al te goed. Mijn pubers bedienen hun telefoon en MacBook alsof het een verlengstuk van hun lichaam is, maar weten wanneer het genoeg is kunnen ze totaal niet. Volgens Nikken is dat precies een van de grootste problemen. “Schermtijd kan enorm oplopen. Social media heeft geen einde. De berichten blijven komen, je kunt eindeloos scrollen. De techniek maakt kinderen kwetsbaar, omdat ze hun eigen grenzen nog niet kunnen stellen. Ze kunnen hun tijd niet goed verdelen tussen bijvoorbeeld huiswerk en social media.” Tijd speelt dus een rol, maar ook de inhoud is belangrijk. En de beruchte algoritmes, waardoor je steeds meer van hetzelfde ziet en in een filterbubbel terechtkomt. Dat zie ik ook bij mijn kinderen. Mijn zoon zit diep in het gamen-en-voetbal-algoritme, terwijl mijn tienerdochter wordt overspoeld met skincare-en foodhypes. Dat merk ik thuis meteen: zure matten in de vriezer en Sol de Janeiro in elke hoek van haar kamer. Soms gaat het me te ver. Zo wilde ze een haarmasker van zestig euro omdat een influencer het aanraadde. Ik legde uit dat die influencer ervoor werd betaald om dat product aan de man te brengen, maar dat wilde er niet in. Ze heeft er maanden over doorgezeurd, maar ik hield – zeldzaam – voet bij stuk. En ergens begrijp ik haar ook. Ik laat mezelf ook maar al te graag influencen, en niet altijd met het beste resultaat. Ben ik daarmee een slecht voorbeeld? Misschien wel, zegt Nikken. “Laat als ouder vooral zien hoe je online iets bestelt: reviews bekijken, prijzen vergelijken, checken of je wel genoeg saldo hebt. Kinderen bestellen tegenwoordig namelijk zó via Klarna. Zonder de gevolgen te overzien. En verwacht niet dat één
keer uitleggen genoeg is. Je moet dit blijven begeleiden.” Je kind begeleiden klinkt mooi, maar hoe pak je dat aan? Mijn pubers vertellen me al nauwelijks wat er op school gebeurt, laat staan dat ze me laten zien wat ze op hun telefoon doen.
Tekst gaat verder onder de podcast
Logisch, vindt Nikken. “Op de middelbare school hebben kinderen meer autonomie nodig. Daarom is het slim om de eerste smartphone te geven rond tien of elf jaar. Op die leeftijd kun je ze nog goed begeleiden, en accepteren ze dat ook. Download apps in het begin samen en bouw langzaam op. Start bijvoorbeeld alleen met WhatsApp. Wacht nog even met Snapchat, TikTok en Instagram. Gooi die telefoon niet meteen vol met alles wat er bestaat, en spreek af dat jullie nieuwe apps altijd samen installeren.” Volgens Nikken is het daarnaast vooral belangrijk dat ouders hun kinderen positief en zonder belerend vingertje begeleiden. “Niet kritisch van bovenaf, maar meedenken en helpen. En soms moeten kinderen even hun neus stoten. Als ze geld kwijtraken of een verkeerde keuze maken, kan dat leerzaam zijn.” Ook benadrukt hij dat afspraken over telefoongebruik alleen werken als ouders ze zelf óók naleven. “Als je afspreekt dat er tijdens het eten geen telefoons op tafel komen, dan geldt dat net zo goed voor papa en mama. Geen uitzonderingen omdat er ‘nog even een belangrijk mailtje binnenkomt’.” Ik begrijp het advies van Nikken, maar toch blijft mijn grootste zorg de inhoud. Wat versturen kinderen onderling en waar kijken ze naar? Toen mijn kinderen nog op de basisschool zaten, keek ik soms met ze mee op WhatsApp of Snapchat, gewoon om een oogje in het zeil te houden. Nikken vindt dat dit bij jongere kinderen prima kan, zolang het niet stiekem gebeurt. “Bespreek het met je kind. Zeg dat je ’s avonds even kijkt of er iets geks is gezegd. En als het goed gaat, kun je het langzaam loslaten.”
Wat er dan nog overblijft is natuurlijk dé vraag waar wij als ouders allemaal op gefixeerd zijn. Hoelang mag je kind eigenlijk achter een scherm zitten zonder dat je hem of haar volledig verpest? Nikken wijst erop dat er richtlijnen zijn voor gezond schermgebruik. “Voor jonge kinderen vanaf een jaar of twee begint dat met een kwartier tot een halfuurtje per dag. Daarna loopt het langzaam op naar ongeveer twee uur aan het einde van de basisschool en het begin van de middelbare school.” Maar, zegt hij meteen: “Wanneer je naar het daadwerkelijke mediagebruik van gezinnen kijkt, zitten de meesten daar ver boven.” Ik ben bang dat hij daar in mijn geval zeker gelijk in heeft. Ik ben regelmatig in gevecht (bijna letterlijk) met mijn pubers om hun telefoon. Ze mogen hun mobiel ’s nachts niet bij zich hebben, maar ze verzinnen altijd wel een smoesje om dit toch voor elkaar te krijgen. Meest genoemde reden? De wekker. Inmiddels heb ik al een stuk of tien ouderwetse wekkers aangeschaft, die allemaal op wonderbaarlijke wijze kapot gingen. Maar Nikken adviseert om daar streng in te zijn: “Dan heb je zo’n stoorzender onder je kussen dat je wakker houdt, dat wil je niet.” Toch draait het volgens hem niet alleen om het aantal minuten. “De inhoud is minstens zo belangrijk. Scroll je gedachteloos langs filmpjes of ben je iets aan het leren, iets aan het uitzoeken? Of kijk je een prachtige film die emoties losmaakt en waar je later nog graag aan terugdenkt?” Volgens Nikken gooien ouders alles onder de noemer schermtijd, terwijl de kwaliteit enorm verschilt. “Twee uur afleveringen van Het klokhuis kijken is echt iets anders dan twee uur SpongeBob achter elkaar. Het gaat dus niet alleen om hoelang je kind achter een scherm zit, maar vooral wat het doet in die tijd.”
Opa’s en oma’ kunnen een heerlijke extra laag liefde en koekjes toevoegen aan het leven van je kind. Of… net dat beetje chaos, bemoeienis of verwarring brengen waar je als ouder niet altijd op zit te wachten.
Veel mensen denken bij een goede opvoeding meteen aan liefde, aandacht of de juiste middelen. Maar uit nieuw onderzoek van Harvard University komt een andere factor naar voren die opvallend veel invloed heeft op de ontwikkeling van kinderen.
Fantastisch babynieuws! Jennifer Hoffman is bevallen van een dochtertje. Op Instagram deelt de 45-jarige actrice de eerste foto van het meisje en laat ze weten dat hun gezin nu compleet voelt.
Zo zit het met de centen bij andere gezinnen. Wat komt erin? Wat gaat eruit? En blijft er nog iets over? In Banksaldo delen ouders hun maandelijkse inkomsten en uitgaven. Want laten we eerlijk zijn: we zijn toch allemaal een beetje benieuwd hoe anderen het doen? Deze week het banksaldo van Romée en Johnny.
Je ligt elke maand krom om wat spaargeld opzij te zetten voor je kinderen, blijkt je vriend die centjes op te maken aan pokeren.
Voor veel vrouwen is een zwangerschap een periode vol blijdschap, spanning en verwachting. Maar voor Jennifer Hoffman kwam daar ook iets anders bij kijken: het gevoel dat ze zich moest verantwoorden voor haar leeftijd.
