Beeld: Canva
Natuurlijk hoop je dat je kind later een beetje aardig is voor de mensen om zich heen. Dat-ie iemand helpt die valt, niet voordringt bij de bakker en ooit uit zichzelf zijn broer of zus een koekje aanbiedt. Dat laatste is misschien wat ambitieus. Maar hoe leer je een kind eigenlijk om vriendelijk en empathisch te zijn?
Waarschijnlijk minder door voortdurend te roepen dat ze ‘lief moeten doen’ en meer door wat je zelf laat zien. Kinderen kijken namelijk de hele dag naar ons – óók op die momenten waarop we liever hadden dat ze even níét opletten. Juist in die kleine, alledaagse momenten leren ze veel over rekening houden met anderen, emoties en vriendelijkheid.
Sorry zeggen tegen je kind is belangrijk, maar het helpt ook als kinderen horen dat je excuses maakt tegen anderen. Bijvoorbeeld wanneer je snauwt tegen je partner omdat iedereen te laat is en je vijf minuten later toegeeft: ‘Sorry, dat was niet nodig.’
Daarmee laat je zien dat een fout maken niet betekent dat je vervolgens moet doen alsof er niets is gebeurd. Je kunt erkennen dat je iets verkeerd hebt aangepakt en het proberen te herstellen. En ja, dat betekent dus ook dat je soms moet toegeven dat je partner tóch gelijk had. Sterkte.
Je kind mept zijn broer omdat die zijn speelgoed afpakte. Je eerste reactie is waarschijnlijk: ‘Niet slaan!’ Logisch. Toch kun je eerst benoemen wat er gebeurt: ‘Je bent boos omdat hij je speelgoed pakte. Dat snap ik, maar je mag hem niet slaan.’
Psycholoog John Gottman noemt dit emotion coaching. Door kinderen te helpen hun emoties te herkennen en benoemen, leren ze beter begrijpen wat er in hen omgaat. Het gevoel mag er dus zijn, terwijl de grens gewoon blijft staan.
Je kind wordt niet uitgenodigd voor een feestje en je moederhart wil onmiddellijk in actie komen. De andere moeder appen? Een nóg leuker uitje plannen? Zeggen dat het feestje waarschijnlijk toch stom was?
Toch hoef je niet ieder vervelend gevoel meteen weg te poetsen. Je kunt erkennen dat buitengesloten worden pijn doet en er vervolgens gewoon voor je kind zijn. Zo krijgt je kind de ruimte om te ervaren dat verdriet en teleurstelling erbij horen en uiteindelijk ook weer voorbijgaan.
Makkelijk? Absoluut niet. Soms wil je als ouder het liefst met een denkbeeldige bulldozer alle teleurstellingen van het pad van je kind schuiven.
Hoe praat je thuis over de buurvrouw, de juf, die irritante automobilist of de caissière die nét iets te langzaam werkt? Grote kans dat je kind meer van die gesprekken meekrijgt dan je denkt.
Kinderen luisteren naar hoe wij over anderen praten. Wanneer jij je afvraagt waarom iemand iets doet of hoe iets voor die persoon moet voelen, laat je ongemerkt zien dat het de moeite waard is om je in een ander te verplaatsen. Oftewel: ook je gemopper in de auto heeft publiek. Helaas.
‘Wat lief van jou’ klinkt misschien ongeveer hetzelfde als ‘jij bent zo lief’, maar er zit een verschil tussen. Met ‘wat attent dat je vroeg of zij mee wilde spelen’ benoem je een concrete keuze die je kind heeft gemaakt.
Je kind hoort dan niet alleen dát je iets goed vindt, maar ook welk gedrag je waardeert. En dat maakt het een stuk makkelijker om dat de volgende keer opnieuw te doen.
Een tas dragen voor iemand die slecht ter been is, soep brengen naar een zieke buurvrouw of even stoppen om iemand te helpen: voor jou misschien een klein gebaar, maar je kind ziet het wel.
Zelfs jonge kinderen kunnen behulpzaam gedrag van volwassenen overnemen. Je hoeft dus niet voortdurend uit te leggen dat helpen belangrijk is als je kind regelmatig ziet dat jij het zelf doet.
Een grens stellen hoeft niet automatisch te betekenen dat de sfeer meteen onder het vriespunt zakt. ‘Nee, dat mag niet’ kan ook rustig worden gezegd, zonder dat je liefde of aandacht ineens verdwijnt.
Duidelijke grenzen en warmte kunnen prima naast elkaar bestaan. Je kind mag weten dat bepaald gedrag niet oké is en tegelijkertijd voelen dat jij er nog steeds voor hem bent.
En nee, dat betekent niet dat je na de vierde driftbui vóór negen uur ’s ochtends nog steeds klinkt als een mindfulness-app.
Je kind grist tijdens een speeldate zijn speelgoed terug en je automatische reactie is: ‘Hé, samen delen!’
Maar in plaats van alleen te eisen dat de brandweerauto onmiddellijk wordt afgestaan, kun je ook vragen: ‘Hoe denk je dat zij zich voelde toen je hem afpakte?’ Daarmee verleg je de aandacht van simpelweg gehoorzamen naar nadenken over de ander. Of die brandweerauto vervolgens vrijwillig wordt afgestaan, is natuurlijk een tweede.
Iemand laat een oudere vrouw voorgaan bij de kassa. Een vriendje wacht op je kind bij het schoolplein. Zijn zus bewaart zonder dat iemand het vroeg het laatste koekje voor hem.
Benoem het eens. Door zulke momenten hardop op te merken, wordt ‘aardig zijn’ een stuk concreter. Je kind ziet welk gedrag vriendelijk is en leert zulke momenten ook zelf herkennen.
‘Zeg sorry.’ We hebben het waarschijnlijk allemaal weleens geroepen terwijl twee kinderen elkaar woedend aankijken en geen van beiden ook maar een greintje spijt lijkt te voelen.
Soms helpt het om niet zo snel mogelijk naar dat verplichte sorry toe te werken, maar eerst even stil te staan bij wat er gebeurde. ‘Hoe denk je dat zij zich voelde toen je dat zei?’ Zo gaat het niet alleen om het uitspreken van het juiste woord, maar ook om begrijpen waarom een excuus nodig kan zijn.
Misschien wel de lastigste van allemaal. Vriendelijk zijn wanneer je uitgeslapen bent, nergens heen hoeft en iedereen voorbeeldig luistert, is één ding. Vriendelijk blijven wanneer je te laat bent, iemand zijn schoenen kwijt is en er zojuist een beker melk over de vloer ging? Ander verhaal.
Maar juist op die doodgewone momenten kijkt je kind mee. Even geduldig blijven bij een trage kassamedewerker, de deur voor iemand openhouden terwijl je haast hebt of je kind na een rampzalige middag toch liefdevol instoppen: het laat zien dat vriendelijkheid niet alleen iets is voor wanneer alles meezit.
Het fijne nieuws: je hoeft dus geen dagelijkse masterclass empathie aan de keukentafel te geven. Veel zit juist in kleine momenten. Sorry zeggen wanneer jij fout zat, nieuwsgierig zijn naar een ander en je kind helpen woorden te geven aan gevoelens.
En natuurlijk lukt dat niet altijd. Soms roep je ‘ZEG NOU GEWOON SORRY’ terwijl je vijf minuten daarvoor nog geduldig wilde praten over emoties. Gelukkig draait opvoeden niet om ieder moment perfect aanpakken. Morgen is er weer een nieuwe kans. En waarschijnlijk ook weer een koekje dat absoluut niet gedeeld gaat worden.
Kinderen leren aardig te zijn zit vaak juist in de kleinste momenten. Een moeder besloot daarom haar kinderen iedere dag één simpele vraag te stellen: ‘Tegen wie ben je aardig geweest?’ Wat dat teweegbracht, lees je hier.
Bron: Bolde
Estavana Polman en Rafael van der Vaart zijn inmiddels ruim tien jaar samen. Dat betekent niet dat het er thuis altijd even gezellig aan toegaat. Estavana vertelt openhartig dat ze soms flink discussiëren, maar één ding staat voor haar buiten kijf: de liefde overheerst.
Toen we de naam van onze zoon bekendmaakten, waren mijn ouders niet bepaald enthousiast. Vooral de buitenlandse uitspraak vonden ze maar overdreven. Ik dacht dat ze er vanzelf aan zouden wennen. Inmiddels is mijn zoon vier en spreken opa en oma zijn naam nog steeds anders uit.
Je ouders konden ontzettend veel van je houden en je tóch niet altijd geven wat je emotioneel nodig had. Volgens psychologen kunnen de gevolgen daarvan zelfs als volwassene nog merkbaar zijn. En soms zit dat in kleine dingen.
Toen Louis (3) zijn ouders ervan probeerde te overtuigen dat hij prima zonder zijwieltjes kon fietsen, namen ze hem niet meteen serieus. Toch besloten Joyce en haar man de proef op de som te nemen. Dat pakte totaal anders uit dan verwacht.
Patricia van Liemt is schrijver en moeder van Maria (16) en Phaedra (13). Ze schrijft rake, eerlijke, grappige en vooral herkenbare columns over haar leven.
