Beeld: Michelle Phaf
Vrije liefde, minder regels, lekker rondzwieren met bloemen in je haar: zo herinneren we ons de hippietijd. Maar was die generatie echt vrijer dan wij nu? En wat hielden we eraan over? Journaliste Kim Hopmans keek naar verhalen uit die tijd én naar haar eigen overvolle agenda.
Journalist Kim Hopmans (45) woont in Haarlem met Luuk, Sep, Faas, Bob & Marco (vriend, zoon, zoon, kater, poes). Gefascineerd door menselijk onvermogen en alles wat schuurt, raakt en verwart. Schrijft zich – met humor en hoop – door dagelijks gedoe én eigen ongemak heen, op Hopschrijfsels.nl
Ratelderatel. Het tempo ligt hoog als ik mijn tante bel om bij te kletsen over mijn week. Ik vertel over interviews die onverwacht werden verplaatst, waardoor andere deadlines in de knel komen. Over een kijkdag op school, een onverwachte studiedag, een zoekgeraakte gymtas en een mailbox die langzaam uit z’n voegen klapt. Tussendoor nog etentjes, werkafspraken, kinderen naar sportshizzle pendelen, mensen die ik al langer wil (of moet) bellen. O ja, en hoe is het eigenlijk met mijn zieke buurvrouw?
Ik praat snel. Enthousiast. Hoog in mijn adrenaline. De activiteiten en to do’s golven door de ether. Ik hoor zelf ook dat het veel is. “Maar overwegend leuke dingen, hoor!” verzeker ik haar (en mezelf) nog even. “Al ben ik best moe.” Mijn tante mag dan 85 jaar zijn, geestelijk zitten we op hetzelfde niveau. Zij is het beste publiek voor mijn verhalen. Ze lacht, en hoort het allemaal met gezonde jaloezie aan; die levensfase van jonge kinderen, volle agenda’s, het gevoel dat alles tegelijk gebeurt. “Het is veel,” beaamt ze, “maar achteraf gezien ook de mooiste tijd. Geniet er maar van!”
Vervolgens trekt ze zoals vaker die ene conclusie: “Jullie hebben het nu als werkende moeders wel pittig, wij hadden toch meer de luxe tijd.” Daar moet ik altijd over nadenken. Mijn tante kreeg haar kinderen in de jaren zestig en zeventig – de periode die we samenvatten als de hippietijd. Vrije liefde, protest, minder regels, naakte lijven met grote zonnebrillen op festivals, huppelend door bloemenvelden. Vrijheid in alle opzichten, zou je zeggen. Tegelijkertijd was het voor vrouwen juist een minder vrije tijd dan nu. Voor mijn tante (‘een meisje’) was studeren bijvoorbeeld geen optie, terwijl ze daar absoluut de hersenen voor had. Werkte je als vrouw als ambtenaar en ging je trouwen, dan werd je ontslagen. En vóór de trouwmis nog een gesprek met de pastoor over de rechten van de man en de plichten van de vrouw. “Daarnaast was het vanzelfsprekend dat ik als huisvrouw alle taken op me nam, terwijl je oom voor zijn werk de wereld over vloog”, vertelt mijn tante.
In bijna alles waren mijn tantes keuzemogelijkheden beperkter dan de mijne. Ambities werden vaak begrensd door het aanrecht. En toch voelde ze zich – achteraf gezien – best vrij en onbevangen. “Ik had weinig keuzes,” zegt ze, “maar ook weinig twijfels.” Zo organiseerde ze elk weekend thuis een feestje. Waarom niet? Ze had de rest van de week om de boel weer op te ruimen! Vanuit haar garage richtte ze zelfs een hockeyclub op, ze tenniste en deed doordeweeks aan bridge. “Ook zaten onze kinderen tot bijna hun derde in een box, tegenwoordig hebben ze dan al een eigen mening of iPad.” Het leven was overzichtelijk. De rollen helder. Minder opties, absoluut, maar ook minder… ratrace.
Hoe was het eigenlijk om jong te zijn in de tijd van Woodstock, vrije seks, drugs en rock-’n-roll, vraag ik mijn tante. “We merkten er weinig van in het katholieke zuiden”, lacht ze. “Over seks werd vroeger nooit gesproken, hooguit in de biechtstoel. In de jaren zestig en zeventig bestonden er wel zogeheten sleutelclubs: tijdens een feestje gooiden stellen hun huissleutels in een schaal en aan het eind van de avond grabbelden ze er een sleutel uit. Zo werd er regelmatig van partner gewisseld. Ik zag daar de lol niet van in. Verder kreeg ik persoonlijk niet veel mee van de hippiefase; ja, we lazen erover in de krant.”
Tekst gaat verder onder de podcast
Vrijheid bleek dus ook een kwestie van geografie. De Randstedelijke ouders van Anniek (49) hadden vrijheid juist tot norm verheven. Echte hippies. Naturistencampings, naakt door de supermarkt banjeren met een mandje prei en een pak melk. Als kind schaamde Anniek zich dood, voor haar was die grenzeloosheid geen bevrijding, maar een permanente gêne. Ze verlangde naar kaders, naar iets wat privé bleef. Onbewust gaf ze dat gevoel misschien door aan haar dochters, nu tieners. “Ze zijn vreselijk preuts”, valt Anniek op. “Nooit vriendjes. Alsof elke generatie zich opnieuw moet uitvinden tussen wat mocht en wat moet.” Ik moet er ineens aan denken dat mijn eigen zoons – van twaalf en negen – na het sporten of schoolgym nooit meer collectief douchen. Nooit gedaan ook. Iets wat in mijn jeugd nog doodnormaal en zelfs verplicht was. Vreselijk vond ik dat als tiener. Regelmatig hield ik mijn hoofd onder de kraan zodat ik aan de hand van mijn natte haar kon bewijzen dat ik ‘echt’ had gedoucht.
Het romantische beeld van de hippietijd blijkt in de praktijk dus minder eenduidig. Om te begrijpen wat er werkelijk veranderde sinds die jaren zestig en zeventig, vraag ik seksuoloog NVVS Yuri Ohlrichs hoe hij naar de hippietijd kijkt. Volgens hem is het idee dat we nu en masse weer preutser zijn geworden bijvoorbeeld te simpel. “We noemen het preutsheid, maar het is eerder voorzichtigheid. We leven in een beeldcultuur. Voor je het weet staat iemand je te filmen. Mensen zijn zich veel bewuster van hoe hun lichaam wordt bekeken.” Ook het ideaalbeeld speelt mee. “In de jaren zestig en zeventig zag je allerlei lichamen, met haar, met rondingen. Nu wordt alles gespiegeld aan een perfect plaatje. Dat maakt mensen terughoudender. Ze vragen zich af: pas ik wel in dat beeld?”
Ik moest daaraan denken toen ik laatst door oude fotoboeken bladerde, eind twintig, op vakantie met mijn vriend en bevriende stellen. Topless zonnen voelde toen vanzelfsprekend: witte bikinistreepjes op mijn bruingeblakerde huid waren in die tijd immers mijn grootste vijand. Op elke groepsfoto op het strand sta ik er standaard tussen met mijn bescheiden blote erwten. ‘Oben ohne!’ Doodnormaal. Niemand die daar iets van vond. Nu zou ik het niet meer in mijn hoofd halen. Enerzijds, inderdaad, omdat ik me bewuster ben van beelden, zoals Yuri zegt. Maar ook omdat het – na twee kinderen – allemaal niet meer is wat het geweest is… ik voel meer schaamte, denk ik?
“Je kunt die hippietijd vergelijken met de puberteit”, duidt Yuri. “Ineens mag en kan er van alles, maar je weet nog niet waar het eindigt. In de hippietijd ontstond er veel ruimte op het gebied van seksualiteit: het werd uit de taboesfeer gehaald. Er werd over gesproken, over gezongen – dat was nieuw. Alles kon en mocht, maar er waren weinig kaders. En waar weinig kaders zijn, kan ook veel misgaan. Mensen stuitten op grenzen die ze nog niet kenden. Dat maakte jaren later gesprekken over consent en wederzijdse afstemming mogelijk, kijk naar de MeToo-beweging. Die zijn geen afrekening met vrijheid, maar een volwassenwording ervan.” Volgens hem is dat óók een erfenis van de hippiecultuur. “We hebben meer woorden gekregen. Consent, grenzen, aseksualiteit, genderidentiteit. Dat maakt het mogelijk om te benoemen wat je voelt. Weten dat er meer mogelijkheden zijn is de deur naar vrijheid. Als je leert hoe je ja of nee kunt zeggen, voel je je vrijer.”
Daar ligt, denk ik, de verschuiving: vrijheid is complexer geworden. We hebben meer mogelijkheden, meer woorden, meer bewustzijn. Maar daarmee ook meer afwegingen; over ons lichaam, over relaties, over hoe we leven. Vrijheid betekent voor onze generatie niet alleen dat er meer mag, maar ook dat we voortdurend moeten kiezen. In gesprekken met vriendinnen hoor ik dat steeds terug. Zo voelde Raya (45) dat haar vrijheid jarenlang werd opgeslokt door werk, kinderen en sociale verplichtingen. Pas toen de kinderen tieners werden, voelde Raya weer ruimte. Ze scheidde van haar man, werd verliefd op een ander en ontdekte voor het eerst hoe vrijheid in een relatie ook kan voelen. Eén reactie op haar scheiding zal Raya nooit vergeten. Die van haar moeder: “Kind, had ik de ballen maar gehad toen ik zo oud was als jij. Ik voelde me meer gevangen dan vrij.”
Ook Simone (35) voelt zich dubbel. Ze doet werk dat ze leuk vindt, er is financiële ruimte voor vakanties en thuis verdelen zij en haar partner de taken gelijkwaardiger dan bij haar ouders vroeger. “Ik ga regelmatig met vriendinnen weg. Dat deed mijn moeder nooit.” Toch voelt ze zich niet per se vrijer. “Ik heb meer keuzes, maar ook het gevoel dat alles voortdurend in dienst staat van werk en gezin; al die rekeningen moeten ook betaald worden. Mijn moeder ging gewoon koffiedrinken met vriendinnen nadat ze ons naar school had gebracht. Ik voel minder ruimte, ook in mijn hoofd.”
Zelf kan ik me ook weinig voorstellen bij een rustig kopje koffie of op mijn dooie akkertje mijn huis schoonmaken, of gewoonweg: nooit haast hebben. Klinkt heerlijk, dat wel, maar… een utopie. Ik heb autonomie, maar ook een oneindige to-dolijst. Bij ons gaat alles snel, snel, snel. Het huishouden, de boodschappen, alles gaat tussendoor en achterlangs. Ik moet veel, maar eerlijk is eerlijk: ik wíl ook veel. Ik wil werken én zorgen. Ambities verwezenlijken én mee op schoolreisje. Een leuke relatie én een sociaal leven. Genieten én grenzen stellen. Zelf beslissen.
Vrijheid is tegenwoordig niet zozeer een veld vol bloemen, maar meer een continue koorddans-act; de kunst is overeind te blijven. Ik zou mijn vrijheid voor geen goud willen missen, al verlang ik – heel soms – naar zo’n box waar mijn tante het over had. Niet meer om mijn kinderen in te parkeren, maar om zelf heel even te zitten. En niets te hoeven.
Dit artikel verscheen eerder in Kek Mama Born to be free
Iedere ouder kent het: je waarschuwt je kind voor iets waarvan je zéker weet dat het mis kan gaan. Je kind zegt dat het heus wel weet wat het doet, jij probeert het los te laten en denkt: prima, dan leer je het zelf wel. Tot het moment waarop je precies ziet gebeuren waarvoor je […]
Annick Velthuis, bekend van Over Mijn Lijk, gaat door een moeilijke periode. Kort nadat zij en Roy bekendmaakten uit elkaar te zijn, laat ze weten voorlopig een stap terug te doen. Niet alleen de breuk, maar ook de reacties van buitenaf hebben hun tol geëist. ‘Ik ben even klaar met vechten, met sterk zijn en […]
Gezinsuitbreiding bij Bo Wilkes. De Echte Gooische Moeder heeft er naar eigen zeggen een ‘baby boy’ bij en stelt het nieuwste lid van haar gezin vol trots voor op Instagram.
Een gezellig eerste bezoekje aan de kinderboerderij met haar zoontje Thijmen liep voor Charlotte nét even anders dan gepland. Eén nieuwsgierige dreumes, een stel groene regenlaarsjes en een iets te enthousiaste geit bleken namelijk geen geweldige combinatie. En alsof een kind onder de modder nog niet onhandig genoeg was, stond er daarna ook nog een […]
Eigenlijk zou Marlies kunnen stoppen met werken, want van haar ouders erfde ze een substantieel vermogen. Toch beseft ze: echte rijkdom gaat niet over geld. “Ik zo zou ruilen met mijn beste vriendin. Zij heeft het niet breed, maar heeft wel haar beide ouders nog.”
Over babynamen valt natuurlijk niet te twisten. Toch moest Defano Holwijn even met zijn ogen knipperen toen hij een geboortebord voor een pasgeboren jongetje zag.
