Beeld: Canva
‘Daar praten we niet over waar de kinderen bij zijn.’ Geld was vroeger in veel gezinnen ongeveer net zo’n gezellig gespreksonderwerp als de belastingaangifte.
Je wist misschien dat die nieuwe schoenen ‘te duur’ waren, maar hoeveel geld er binnenkwam, wat boodschappen kostten of waarom je ouders soms moeilijk keken bij een rekening? Geen idee. En dat kan invloed hebben op hoe je later zelf met geld omgaat.
Kinderen krijgen namelijk veel meer mee dan we soms denken, óók wanneer ouders juist níét over geld praten. Psycholoog Maarit Lassander, die onderzoek doet naar financieel gedrag, stelt dat de basis voor onze relatie met geld al rond het zevende levensjaar wordt gelegd. Kinderen luisteren daarbij niet alleen naar wat ouders zeggen, maar kijken vooral naar wat ze dóén. Was geld thuis altijd een beladen of geheimzinnig onderwerp? Dan herken je als volwassene misschien een paar van deze gewoontes.
Nieuwe sneakers nodig? Eerst even googelen, prijzen vergelijken, nog een webshop bekijken, reviews lezen en natuurlijk zoeken naar een kortingscode. Voor je het weet ben je drie kwartier verder en heb je nog steeds niets besteld, want wacht: waren ze daar nou drie euro goedkoper?
Als je vroeger nooit hoorde hoe je ouders prijzen en budget tegen elkaar afwogen, heb je mogelijk minder voorbeelden gehad van wat een ‘normale’ prijs is. Dus bouw je dat referentiekader later zelf op, met ongeveer 38 geopende tabbladen.
Voor de kinderen zonder nadenken nieuwe schoenen bestellen, maar zelf al zes maanden twijfelen over die jas? Herkenbaar. Financieel psychologen spreken over zogenoemde money scripts: overtuigingen over geld die vaak al jong ontstaan en later onze keuzes kunnen beïnvloeden. Zo kan geld uitgeven voor sommige mensen onbewust voelen als iets onverstandigs of zelfs gevaarlijks, ook wanneer er financieel helemaal geen reden is om die ene aankoop níét te doen. Die jas hangt ondertussen nog steeds in je winkelmandje.
Je weet dat je saldo waarschijnlijk prima is, maar toch voelt het openen van je bankapp soms alsof je de uitslag van een bijzonder spannend examen gaat bekijken. Morgen maar. Als geld vroeger een onderwerp was waar nauwelijks over gesproken werd, kun je dat vermijden later ongemerkt voortzetten. Niet omdat je je financiën niet belangrijk vindt, maar omdat ermee bezig zijn spanning kan oproepen.
‘Ik had alleen een cola en jij twee wijn.’ Voor je vriendin überhaupt haar jas aan heeft, zit het betaalverzoek van 13,47 euro waarschijnlijk al in haar WhatsApp. Alles precies verdelen kan veilig voelen wanneer praten over geld ongemakkelijk is. Niemand hoeft dan te bespreken wie wat kan missen of wie deze keer de rekening pakt: gewoon rekenen en klaar.
Je baas doet een salarisvoorstel en voor je het weet hoor je jezelf zeggen: ‘Prima!’, terwijl je onderweg naar huis ineens zeventien argumenten bedenkt waarom je eigenlijk meer had moeten vragen. Volgens onderzoek leren kinderen veel over financieel gedrag door hun ouders te observeren. Als je thuis nooit gesprekken over salaris, prijzen of onderhandelen meekreeg, moet je als volwassene zelf ontdekken hoe dat werkt. En hardop een bedrag noemen waarvan jij vindt dat je het waard bent? Dat kan behoorlijk ongemakkelijk zijn.
Opvallend genoeg kan het ook de andere kant op werken. Een onverwachte rekening, een kapotte auto of ineens minder inkomen: waar een ander in paniek raakt, schakel jij misschien direct over op: oké, wat gaan we doen? Financiële onzekerheid kan voor sommige mensen vertrouwd voelen wanneer geld vroeger thuis onduidelijk of beladen was. Dat betekent natuurlijk niet dat iedereen uit zo’n gezin automatisch fantastisch functioneert tijdens een financiële crisis, maar het kan wel verklaren waarom sommige mensen juist opvallend praktisch reageren.
Twee kinderen kunnen in precies hetzelfde gezin opgroeien en later compleet anders met geld omgaan. De één denkt: ik wil nóóit zonder buffer zitten, en spaart fanatiek. De ander trekt juist de conclusie dat geld er is om uit te geven. Financieel therapeut Aja Evans wijst erop dat boodschappen over geld uit je jeugd een vertrekpunt kunnen zijn voor heel verschillende financiële patronen, van extreem veel sparen tot geldzaken liever helemaal vermijden. Zelfde keukentafel, totaal andere uitkomst.
Belastingaangifte? Zoek je zelf wel uit. Verzekering vergelijken? Komt goed. Hypotheekvoorwaarden die je na drie keer lezen nog steeds niet begrijpt? Google is je beste vriend. Wanneer er vroeger thuis weinig over geld werd gesproken, kan hulp vragen bij financiële onderwerpen heel persoonlijk voelen. Het voordeel is dat je er behoorlijk zelfstandig van wordt, maar het nadeel is dat één telefoontje je soms drie uur googelen en een kleine mentale inzinking had kunnen besparen.
Misschien had je jezelf nog zo voorgenomen het anders te doen, totdat je kind in de speelgoedwinkel vraagt: ‘Maar waarom kunnen we dat niet gewoon kopen?’ Eh… omdat… nou ja… geld. Als niemand jou heeft voorgedaan hoe je op een ontspannen manier over budgetten, sparen en uitgeven praat, kan het lastig zijn om dat gesprek later zelf te voeren. En zo kan de stilte rondom geld ongemerkt van generatie op generatie doorgaan.
Betekent dit dat je vanavond tijdens het eten je salaris, hypotheek en volledige spaarrekening met je zesjarige moet bespreken? Natuurlijk niet. Ook betekent het niet dat ouders die vroeger weinig over geld vertelden iets verkeerd hebben gedaan. Misschien wilden ze hun kinderen juist beschermen tegen zorgen, of hadden ze zelf nooit geleerd om open over financiën te praten.
Maar kinderen pikken wel degelijk dingen op. Dus wanneer je kind vraagt waarom die enorme LEGO-set vandaag niet meegaat, hoeft het antwoord misschien niet altijd ‘omdat ik het zeg’ te zijn. Je kunt ook uitleggen dat je geld maar één keer kunt uitgeven en dat jullie ervoor kiezen het aan andere dingen te besteden.
Daar is geen complete financiële cursus voor nodig, maar gewoon af en toe een gesprek. En misschien leren ze dan later dat een bankapp openen echt minder eng is dan de tandarts.
Praten over geld met je kind hoeft echt niet te betekenen dat je tijdens het avondeten je complete banksaldo op tafel gooit. Maar hoe maak je geld wél op een ontspannen manier bespreekbaar en leer je je kind ermee omgaan? Je leest de tips hier.
Bron: Bolde
Estavana Polman en Rafael van der Vaart zijn inmiddels ruim tien jaar samen. Dat betekent niet dat het er thuis altijd even gezellig aan toegaat. Estavana vertelt openhartig dat ze soms flink discussiëren, maar één ding staat voor haar buiten kijf: de liefde overheerst.
Toen we de naam van onze zoon bekendmaakten, waren mijn ouders niet bepaald enthousiast. Vooral de buitenlandse uitspraak vonden ze maar overdreven. Ik dacht dat ze er vanzelf aan zouden wennen. Inmiddels is mijn zoon vier en spreken opa en oma zijn naam nog steeds anders uit.
Je ouders konden ontzettend veel van je houden en je tóch niet altijd geven wat je emotioneel nodig had. Volgens psychologen kunnen de gevolgen daarvan zelfs als volwassene nog merkbaar zijn. En soms zit dat in kleine dingen.
Patricia van Liemt is schrijver en moeder van Maria (16) en Phaedra (13). Ze schrijft rake, eerlijke, grappige en vooral herkenbare columns over haar leven.
Toen Louis (3) zijn ouders ervan probeerde te overtuigen dat hij prima zonder zijwieltjes kon fietsen, namen ze hem niet meteen serieus. Toch besloten Joyce en haar man de proef op de som te nemen. Dat pakte totaal anders uit dan verwacht.
