beeld: canva
Dat het in veel gezinnen net iets drukker voelt bij de jongste en net iets rustiger begon bij de oudste, is geen toeval, maar ook geen harde regel.
Nieuw grootschalig onderzoek laat zien dat geboortevolgorde wél degelijk samenhangt met latere kansen in het leven, en dat daar verrassend praktische verklaringen achter zitten.
In een studie waarin 1,2 miljoen mensen gedurende 40 jaar zijn gevolgd, onderzochten wetenschappers hoe geboortevolgorde samenhangt met gezondheid, opleiding en inkomen. De uitkomsten laten zien dat eerstgeborenen gemiddeld vaker een hoger opleidingsniveau bereiken, een hoger inkomen hebben en mentaal iets sterker scoren dan hun jongere broers en zussen.
De zogenoemde ‘birth-order-effecten’ zijn al langer bekend. Een grootschalige studie uit 2005 liet al zien dat jongere kinderen gemiddeld wat lager scoren op inkomen, opleiding en mentale gezondheid, en dat bij vrouwen ook vaker tienerzwangerschappen voorkwamen. Wat lang ontbrak, was een duidelijke verklaring voor dat patroon.
Het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in American Economic Review, volgde 1,2 miljoen kinderen uit Denemarken van geboorte tot volwassenheid, op basis van uitgebreide registratiedata.
De onderzoekers komen uit op twee belangrijke factoren die samen het verschil tussen eerstgeborenen en jongere kinderen lijken te verklaren: ziekte in de vroege jeugd en ouderlijke aandacht. Een opvallende verklaring ligt in iets waar je als ouder niet altijd grip op hebt: infecties in het eerste levensjaar. In die fase is het immuunsysteem nog volop in ontwikkeling en spelen vaccinaties nog niet volledig mee.
Jongere kinderen blijken vaker in aanraking te komen met virussen, omdat oudere broers en zussen ziektekiemen mee naar huis nemen vanuit opvang of school. Dat zorgt ervoor dat baby’s in hun eerste levensjaar vaker ziek worden.
Dat zie je ook terug in de cijfers: jongere kinderen worden in hun eerste jaar twee tot drie keer vaker in het ziekenhuis opgenomen vanwege acute luchtweginfecties. Na dat eerste jaar verdwijnt dat verschil grotendeels, wat erop wijst dat de aanwezigheid van oudere broers en zussen een belangrijke rol speelt in de verspreiding van infecties.
Volgens de onderzoekers kan ziekte in die vroege fase blijvende invloed hebben op de ontwikkeling. Ongeveer 85 procent van de energie die een baby binnenkrijgt, gaat naar hersenontwikkeling. Tijdens een infectie wordt een deel van die energie echter gebruikt om het lichaam te herstellen.
Daarbij blijkt vooral ziekte in de eerste zes maanden van het leven samen te hangen met grotere verschillen in latere uitkomsten dan ziekte later in het eerste jaar. Volgens de onderzoekers verklaart ziekte ongeveer de helft van het verschil tussen oudere en jongere kinderen.
De andere helft wordt verklaard door iets veel alledaagser: aandacht van ouders. Eerstgeborenen krijgen gemiddeld 20 tot 30 minuten per dag meer één-op-één tijd dan hun jongere broers en zussen van dezelfde leeftijd. Omgerekend gaat het over de hele kindertijd om zo’n 3.000 uur extra aandacht.
Dat verschil ontstaat vaak niet bewust, maar doordat het leven simpelweg anders loopt bij een eerste kind dan bij latere kinderen: meer ruimte, meer focus en minder concurrentie om aandacht.
De onderzoekers benadrukken wel dat de resultaten niet één-op-één te vertalen zijn naar elk land. Denemarken heeft bijvoorbeeld een uitgebreid zorgsysteem, hoge vaccinatiegraad en relatief veel ouderschapsverlof, wat invloed kan hebben op de uitkomsten. Toch zien de onderzoekers voldoende bewijs om de patronen serieus te nemen. En belangrijker nog, het gaat hier niet om een vaststaand gegeven, maar om gemiddelden. Geen enkel kind is alleen maar het product van geboortevolgorde.
Het onderzoek biedt volgens de wetenschappers wel twee concrete aangrijpingspunten: ziektepreventie en bewuste aandacht. Vaccinaties spelen daarbij een belangrijke rol, net als goede hygiëne in huis en het beschermen van baby’s tegen besmetting door oudere kinderen.
Ook borstvoeding kan volgens de studie bijdragen aan bescherming tegen infecties in de eerste maanden, al wordt daarbij nadrukkelijk benoemd dat dit geen norm of oordeel is richting ouders die dit niet (kunnen) geven. En misschien wel het meest praktische punt: tijd.
Die extra aandacht voor eerstgeborenen is geen wet van Meden en Perzen, maar een gemiddelde dat vooral laat zien hoe makkelijk aandacht scheef kan groeien zonder dat iemand het doorheeft. Zodra je dat ziet, kun je het ook bewuster verdelen tussen alle kinderen in huis.
Beluister onze nieuwste podcast-aflevering hieronder!
Bron: NBER
Floor is al 25 jaar juf op een basisschool en moeder van Lotje (16) en Abel (19). Ze heeft een relatie met Roderik en is bonusmoeder van Kiki (9) en Feline (12). Op haar werk heeft ze te maken met 28 kleuters en 56 ouders. Maar wie is ze nou eigenlijk wat aan het leren? […]
Floor is al 25 jaar juf op een basisschool en moeder van Lotje (16) en Abel (19). Ze heeft een relatie met Roderik en is bonusmoeder van Kiki (9) en Feline (12). Op haar werk heeft ze te maken met 28 kleuters en 56 ouders. Maar wie is ze nou eigenlijk wat aan het leren? […]
Dat André Hazes (32) en Noa Braaf inmiddels ruim een jaar samen zijn, is geen geheim. Volgens de zanger is hun relatie vooral rustig en stabiel. Sterker nog, hij zegt dat ze nog nooit echt ruzie hebben gehad.
De beschuit met muisjes kan in huize Gnodde dubbel worden uitgedeeld. De familie is namelijk in korte tijd uitgebreid met twee nieuwe gezinsleden. Zowel Annebou als Gabrielle waren tegelijk in verwachting en mochten vlak na elkaar hun baby verwelkomen.
Verdrietig nieuws voor Rico Verhoeven en Naomy van Beem. Het stel maakt via Instagram bekend dat ze een punt achter hun relatie hebben gezet. Daarmee gaat ook hun geplande huwelijk niet door.
Angela (43) is samen met haar man, na een lange kinderwens, adoptiemoeder van twee broertjes geworden. Ze waren destijds 5 en 7 jaar oud. Ondertussen zijn ze drie jaar een mooi gezin. Ze blikt terug op de pittige en bijzondere periode van drie jaar geleden.
