Eigen beeld
Josine (43) is opvoedcoach en woont met haar man en twee dochters (9 en 11) in New York. Met haar oudertrainingen begeleidt ze ouders die met hun gezin in het buitenland wonen of van plan zijn die stap te maken. In haar columns schrijft ze eerlijk over de uitdagingen waar zijzelf en andere expatgezinnen tegenaan lopen. Je kunt haar ook op Instagram volgen.
“We hebben het nog steeds niet aan de kinderen verteld.” Ik zit op dat moment in gesprek met een moeder die binnenkort met haar gezin naar Schotland verhuist. Haar man werkt daar al en gaat doordeweeks op en neer, maar de rest van het gezin verhuist pas rond kerst. Hun drie jonge kinderen hebben nog geen idee dat hun leven over een paar maanden behoorlijk gaat veranderen.
“Een goede vriendin zei dat we het beter nog niet kunnen vertellen”, vertelt ze. “Ze zijn nog zo jong en hebben helemaal geen besef van tijd. Als we het nu vertellen, gaan ze waarschijnlijk iedere dag vragen wanneer we nou eindelijk gaan.”
Ik begrijp die twijfel heel goed. Want het is natuurlijk waar dat een jong kind maar moeilijk kan bevatten wat ‘over een paar maanden’ betekent. Voor een kleuter voelt december waarschijnlijk ongeveer net zo ver weg als een volgend leven. En als je eenmaal vertelt dat jullie gaan verhuizen, is de kans groot dat je kind vervolgens regelmatig vraagt wanneer het dan zover is. Toch zou mijn advies in deze situatie heel duidelijk zijn: vertel het je kinderen zo snel mogelijk.
Als ouder kun je het idee hebben dat je een verhuizing nog prima verborgen kunt houden. Je praat erover als de kinderen naar bed zijn, voert fluistergesprekken achter gesloten deuren en probeert ondertussen het normale gezinsleven voort te zetten. Maar kinderen zijn ontzettend goed in het oppikken van veranderingen. Ze zien de blikken tussen hun ouders, vangen halve gesprekken op, merken dat papa ineens doordeweeks in een ander land is en ervaren dat ouders misschien wat prikkelbaarder zijn, ook al kunnen ze nog helemaal niet benoemen wat dat precies is. En daar zit voor mij een belangrijk punt.
Als wij als ouders vervolgens doen alsof er niets aan de hand is, kunnen we onbedoeld de indruk wekken dat hun gevoel niet klopt. Een kind kan namelijk heel goed aanvoelen dat er iets speelt, maar nog niet begrijpen wat. Als je vervolgens nergens over praat, blijft het kind achter met dat gevoel en gaat het zelf op zoek naar een verklaring of gaat het twijfelen aan zijn eigen gevoel.
Ja, waarschijnlijk wel. En eerlijk gezegd denk ik dat we dat niet als iets negatiefs moeten zien. Natuurlijk kan het behoorlijk vermoeiend zijn als je kind na het ontbijt alwéér vraagt wanneer jullie naar Schotland gaan, terwijl je dit gisteren, eergisteren en vorige week ook al hebt uitgelegd. Zeker als je dit maandenlang iedere dag opnieuw hoort.
Maar juist dat herhaaldelijk vragen kan ook onderdeel zijn van het proces waarin een kind probeert te begrijpen wat er gaat gebeuren. Sterker nog, de vraag “Wanneer gaan we?” betekent lang niet altijd letterlijk: “Op welke datum vertrekken we precies?” Soms is het eigenlijk een manier om te zeggen: “Ik ben hiermee bezig. Ik vind het spannend.”
In zo’n situatie hoef je dus niet altijd opnieuw de datum te noemen. Je kunt ook eens reageren met: “Je denkt er veel aan hè? Je vindt het best spannend dat we straks naar Schotland gaan.” Of: “Je vraagt je misschien af hoe het daar zal zijn en of je nieuwe vriendjes krijgt.” Daarmee help je je kind niet alleen om de verhuizing beter te begrijpen, maar ook om de emoties eromheen te herkennen en te benoemen.
Natuurlijk is het voor een jong kind lastig om te begrijpen dat iets pas over een paar maanden gebeurt. Daarom hoef je ook niet te verwachten dat ze dat meteen snappen.
Maak het concreet door bijvoorbeeld een eenvoudige aftelkalender te maken of de verhuizing te koppelen aan gebeurtenissen die je kind wél kan plaatsen. “Eerst is jouw verjaardag, daarna komt Sinterklaas, dan vieren we kerst en daarna gaan we naar Schotland.” Zo wordt ‘over een paar maanden’ iets wat je kind beter kan gaan begrijpen.
Er is voor mij nog een belangrijke reden om kinderen op tijd mee te nemen in een grote verandering. Het gaat namelijk niet alleen over deze ene verhuizing, maar ook over het vertrouwen dat een kind ontwikkelt in zijn ouders en in de voorspelbaarheid van zijn wereld.
Als een kind pas kort van tevoren hoort dat het gaat verhuizen, terwijl de ouders dit al maanden wisten, kan dat behoorlijk verwarrend zijn. Ze kunnen het gevoel krijgen dat grote dingen zomaar ineens kunnen gebeuren en dat ze niet altijd kunnen vertrouwen op wat hun ouders vertellen. ‘Grote dingen kunnen zomaar ineens gebeuren. Mijn leven kan van de ene op de andere dag veranderen. Ik kan er niet op vertrouwen dat mijn ouders me op tijd vertellen wat eraan komt.’
Dat is precies wat je als ouder liever niet wilt meegeven, want kinderen maken in hun leven nog veel meer grote veranderingen mee. Misschien komt er later een nieuwe school of misschien zelfs nog een volgende emigratie.
Wat je je kind in mijn ogen wilt meegeven, is juist: als er iets groots gaat veranderen, nemen mijn ouders me daarin mee. Ze vertellen me wat ze weten, ik mag vragen stellen en ik krijg de tijd om eraan te wennen.
Want juist die tijd is zo belangrijk. Hoe meer tijd kinderen krijgen om zich voor te bereiden en afscheid te nemen, hoe beter ze straks kunnen aarden. Dit is iets wat ik in de praktijk vaak onderschat zie worden. Een langere periode om aan het idee te wennen, geeft kinderen de ruimte om hun nieuwe leven langzaam voor zich te zien én om hun oude leven goed af te sluiten. En juist dat is essentieel voor een goede emigratie.
Dat betekent overigens niet dat je als ouder altijd meteen alle antwoorden moet hebben. Je kunt prima zeggen: “We weten nog niet precies hoe je nieuwe school eruitziet, maar zodra we dat weten, vertellen we het je.” Ook dat geeft een kind vertrouwen: ik hoef niet alles nu al te weten, maar ik word meegenomen in wat er gebeurt.
Dus ja, het kan behoorlijk irritant zijn als je peuter of kleuter voor de zoveelste keer vraagt wanneer jullie nou eindelijk naar Schotland gaan. Maar liever honderd keer dezelfde vraag, dan een kind dat zich maandenlang afvraagt waarom papa en mama zo geheimzinnig doen of aan zichzelf gaat twijfelen.
In haar column neemt Josine je mee in de meest bijzondere verhalen van de expatfamilies die ze begeleidt én hoe zij met hun situatie zijn omgegaan. Hier lees je meer columns.
Voor Freek Rikkerink (33) is het leven sinds zijn diagnose ingrijpend veranderd, maar hij weigert zich volledig door zijn ziekte te laten bepalen.
Aan de buitenkant kan alles er prima uitzien, terwijl het vanbinnen compleet anders voelt. Miljuschka Witzenhausen vertelt in een gesprek in GRAPES Podcast hoe zwaar ze het tijdens een moeilijke periode had.
Een nieuwe schooldag betekent meestal rennende kinderen, geroep op de gang en hier en daar een rugzak die net iets te enthousiast tegen een muur knalt. Maar niet bij basisschool De Oversteek in Nijmegen-Noord.
Drie jaar lang was Ibiza haar thuis. Inclusief zon, fijne vrienden, een geweldige school voor de kinderen en een huis waar ze zichzelf nog járen zag wonen. Toch heeft influencer Elise Boers (40) samen met haar gezin besloten het eiland definitief achter zich te laten.
Negen jaar geleden zegt Sarah (41) iets tegen haar kinderen wat ze op dat moment vooral meegeeft als simpele levensles. Ze had nooit verwacht dat die ene zin zou uitgroeien tot een motto dat binnen haar gezin nog steeds wordt herhaald.
Jasmine Sendar (48) en haar partner Justin zijn er inmiddels aan gewend dat hun gezinsagenda eruitziet als een complete puzzel. De actrice woont in Amsterdam, Justin in Antwerpen en dochter Jaxx brengt ook regelmatig tijd door bij haar oma in Dordrecht.
